Wyjątek

Wyjątek

Autorzy: Christian Jungersen

Wydawnictwo: WAB

Kategorie: Literatura faktu

Typ: e-book

Formaty: PDF MOBI EPUB

Ilość stron: 626

cena od: 49.90 zł

Bohaterkami Wyjątku są cztery kobiety pracujące w Duńskim Centrum Badań nad Ludobójstwem. Kiedy dwie z nich zaczynają otrzymywać listy z pogróżkami, podejrzenie pada na Mirko Žigica, bośniackiego zbrodniarza wojennego. Czy sprawa może być aż tak oczywista? Powieść Jungersena nie jest kolejnym thrillerem, dzięki któremu zaaferowany czytelnik - wraz z mężnym detektywem - tropi przerażającego mordercę, grasującego w ciemnych zakamarkach miasta. Głównym wątkiem są tutaj drobne manipulacje, gry psychologiczne, toczone między bohaterkami, które w panice zaczynają podejrzewać siebie nawzajem. Wyjątek to niezwykły, precyzyjnie skonstruowany kryminał psychologiczny o relacjach międzyludzkich w stanie zagrożenia.

CHRISTIAN JUNGERSEN

wyjątek

przełożyła Iwona Zimnicka

Tytuł oryginału: Undtagelsen

Copyright © 2004 by Christian Jungersen

Published by arrangement with Leonhardt & H0ier Literary Agency aps,

Copenhagen

Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo W. A.B., 2007 Copyright © for the Polish translation by Wydawnictwo W. A.B., 2007

Wydanie I Warszawa 2007

Konwersja do formatu EPUB: Virtualo Sp. z o.o.

virtualo.eu

IBEN

1

– Czy oni nie mają w głowach nic innego oprócz zabijania się nawzajem? – pyta Roberto. W normalnej sytuacji nigdy w życiu nic takiego by nie powiedział.

Furgonetka z czworgiem pracowników organizacji charytatywnej i dwoma porywaczami na pace stoi w tym miejscu co najmniej od godziny. Drogę zagradzają im wypalone wraki samochodów, ale chyba mogliby się stąd wycofać albo przebić między nędznymi chatami rozrzuconymi po obu jej stronach.

– No bo niby na co tu czekamy? Dlaczego oni po prostu nie przejadą przez tłum?

Angielski Roberta zwykle bywa idealny. Po raz pierwszy słychać w nim włoski akcent. Roberto ciężko oddycha, pot spływa mu po policzku i zbiera się w kąciku ust.

Otaczająca ich dzielnica slumsów przypomina zadeptaną, niesprzątniętą zagrodę dla krów. Błoto pod kołami samochodu w palącym słońcu zmieniło się niemal w ceramikę, widać w nim głębokie ślady, wyżłobione podczas ostatniej pory deszczowej. Na równinie, z której wzbija się tuman pyłu, Nubijczycy wznieśli na szkieletach z cienkich gałęzi plątaninę brunatnoszarych chat z krowiego łajna.

Roberto, który tutaj jest bezpośrednim zwierzchnikiem Iben, patrzy na troje współwięźniów.

– Albo dlaczego przynajmniej nie zjadą w cień?! – Po tym wybuchu zniecierpliwienia powolnym ruchem unosi rękę do krawędzi ciemnych okularów.

Jeden z porywaczy lekko porusza swoją ostrą, długą na pół metra maczetą, pangą. Odwraca wzrok od mieszkańców slumsów i kieruje go na Roberta, który w tej samej chwili opuszcza rękę z równie przesadną powolnością, z jaką ją podnosił.

Iben wzdycha, pot musiał zatkać jej uszy, bo słyszy wydawane przez siebie odgłosy, przypominające hałas włączającego się wentylatora. Pod ścianą najbliższej chaty z krowiego łajna zalega wysoka na metr sterta odpadków roślinnych przemieszanych z ludzkimi odchodami. To znajomy zapach slumsów. Tutaj jest wyjątkowo mocny.

– Oh glorious Name of Jesus, gracious Name. Name of love and power! Through you sins are forgiven, enemies are vanquished, the sick… - monotonnie powtarza najmłodszy z porywaczy.

Iben patrzy na niego. Jest inny niż dzieci-żołnierze, o których pisała w domu, w Kopenhadze.

Widać, że chłopak nie ma doświadczenia i nie wytrzymuje napięcia. Przez cały czas był pod wpływem jakichś środków, teraz lęk rozbija go na kawałki. Stoi ze wzrokiem utkwionym w nieustannie wzbierające i coraz lepiej uzbrojone ludzkie morze, które w pewnej odległości otacza samochód. Po policzkach płyną mu łzy. Jedną rękę zaciska na odrapanym czarnym pistolecie maszynowym, drugą pociera krzyżyk, zwisający mu z szyi na czerwono-niebieski T-shirt z napisem „I love Hong Kong”.

Chłopak musi należeć do anglojęzycznego Kościoła, bo zrezygnował z ojczystego języka i monotonnym głosem wyrzuca z siebie angielskie modlitwy, przeplatane długimi cytatami z Biblii, niczym łaciną.

- Surely goodness and love will follow me all the days of my life. And I will dwell in the house of the Lord for length of days…

***

W kraju wszystkie mieszkania są urządzone tak jak przedtem. Przyjaciółki Iben chodzą w tych samych ubraniach i rozmawiają o tych samych sprawach. Ona też już dawno wróciła do swojej normalnej pracy. Kopenhaga jest zaskakująco niezmieniona, oprócz tego, że nadeszła jesień.

Minęły trzy miesiące od czasu, gdy Iben porwano jako zakładniczkę i przetrzymywano w małej afrykańskiej chacie pod Nairobi.

Wtedy nie wiedziała, czy kiedykolwiek wróci do domu. To właśnie pamięta. Pamięta biegunkę, uzbrojonych strażników, upał, lęk. Pamięta też, że to wypełniało cały świat.

Teraz coś w niej mówi, że to nie może być prawda. To nie wypełnia niczego. Doświadczenia z Kenii nie chcą się wpasować w jej spokojne życie tutaj, w domu. Niemożliwe, by to ona leżała na klepisku z pistoletem maszynowym przystawionym do skroni. Pamięta to w taki sam sposób, jak pamięta się stary eksperymentalny film, który widziało się chyba na jakimś nocnym przeglądzie filmowym przed wieloma laty.

Iben jest u swojej najlepszej przyjaciółki, Malene. Wybierają się w odwiedziny do znajomych, z którymi kilka lat temu mieszkały razem w akademiku.

Iben krąży po salonie Malene i Rasmusa, czeka, aż przyjaciółka wróci z sypialni w stroju, w którym wreszcie zdecyduje się wyjść. Iben przyrządziła dwa duże mojitos i podczas ostatnich utworów na płycie z afrofunkiem Feli Kutiego prawie kończy swoją szklankę.

Malene to wbiega do salonu, to z niego wybiega. Teraz staje przed lustrem i mówi:

– Dlaczego zawsze jest tak, że przed wyjściem z domu przymierzam fajniejsze rzeczy niż te, w których w końcu idę?

Ogląda się w czarnej, częściowo przezroczystej sukience, bardziej odpowiedniej na wieczór sylwestrowy niż na piątkowe spotkanie u przyjaciółki, która zawsze nosi bluzy i właśnie skończyła studiować biologię.

– Bo chodzimy na nudne imprezy – odpowiada Iben.

Malene już idzie z powrotem do sypialni, żeby poszukać czegoś bardziej stonowanego.

– A z całą pewnością możesz się spodziewać, że dziś wieczorem będzie bardzo spokojnie… – woła za nią Iben. – U Sophie!

Dodaje to dopiero po chwili, jak gdyby wraz z wymówieniem imienia Sophie powiedziała już wszystko. I słyszy, jak Malene z sypialni sztucznie zmienionym głosem powtarza:

– Tak, u Sophie.

Wybuchają śmiechem.

Iben sączy drinka ze szklaneczki, po raz kolejny studiując grzbiety książek na regale. Książki to zwykle pierwsza rzecz, którą ogląda po przyjściu do nieznanego mieszkania. Na imprezach staje przy regale i dyskretnie przebiega wzrokiem zbiór domowych lektur. Wczytując się w tytuły i nazwiska autorów na grzbietach, przysłuchuje się powitalnym rozmowom pozostałych gości.

Grzbiety książek Malene zna dobrze. Wyciąga więc z półki opasły tom artykułów z dziedziny antropologii i wertując go, kołysze się w rytm wolniejszego utworu. Wypiła już dość, by poczuć w ciele przyjemne łaskotanie.

Niemal tańcząc z książką, nadgarstkiem przyciska do piersi chłodną szklankę z rumem i czyta o rytuałach inicjacyjnych Indian Xingu. Dziewczęta wprowadzane w dorosłe życie zamykane są w ciemnych komórkach. Spędzają tam, na leżąco, nawet trzy lata. Po wyjściu na światło dzienne są grube, blade i mają długie, skołtunione włosy. W oczach współplemieńców dopiero teraz stają się prawdziwymi kobietami.

Na regale leży również kaseta wideo, na której Rasmus nagrał jej wystąpienia w telewizji po powrocie z Kenii. Duńskie Centrum Informacji o Ludobójstwie, w którym Iben pracuje jako specjalistka, „wypożyczyło” ją międzynarodowej organizacji wspierającej procesy pokojowe i badającej wstępne stadia ludobójstwa.

Iben bierze ciastko z paczki, która leży na stoliku przy kanapie, i wkłada kasetę do odtwarzacza, nie wyłączając muzyki.

Najpierw przygląda się własnej twarzy na ekranie telewizora, stojąc na środku pokoju. Potem siada na dużej kanapie Malene i Rasmusa.

Kiedy ogląda tę kasetę, czasami się śmieje. Ma wrażenie, jakby w wiadomościach TV2 i programie informacyjnym „TV-avisen” siedziała mała marionetka o imieniu Iben, udając mądrą i poważną osobę. Wydaje jej się, że opowiada o przeżyciach całkiem obcej kobiety.

Potem jednak pojawiają się zdjęcia ze slumsów, z przybycia zakładników do ambasady amerykańskiej. I z organizowanych tam konferencji prasowych.

Iben z uwagą ogląda te migawki. Za każdym razem są równie nowe i obce.

Wraca Malene w cienkiej sukience w kolorze nugatu, przynosząc delikatny zapach perfum. Malene ma figurę odpowiednią do sukienek, a oprócz tego gęste kasztanowe włosy i zawsze lekko opaloną cerę. Nietrudno zrozumieć mężczyzn. W Malene jest coś apetycznego. Jak gdyby była dużym złocistym i gładkim karmelkiem.

Malene natychmiast zauważa, którą kasetę Iben włożyła do odtwarzacza. Nic nie mówi, tylko ściska przyjaciółkę za ramię i siada obok niej na kanapie.

Iben ścisza muzykę, aby słychać było Roberta, rozmawiającego z dziennikarzem „TV-avisen”:

„Iben powiedziała, że podczas przebywania w niewoli musimy cały czas opowiadać sobie o tym, co się stało. Mieliśmy to powtarzać niemal do opróżnienia słów z treści… ”

Wywiad z Robertem przeprowadzono w ambasadzie włoskiej w Nairobi. Po uwolnieniu musiał się poddać leczeniu i psychoterapii, potrzebował więcej czasu niż pozostali, aby móc wrócić do domu. Wyjątkowo jest bez okularów, mocno wychudzony, ale się uśmiecha:

„Iben wyjaśniła nam, że jak wykazały badania, właśnie w taki sposób można najskuteczniej zapobiegać reakcjom posttraumatycznym”.

„TV-avisen” wraca do studia w Kopenhadze, w którym Iben opowiada prowadzącemu:

„Jeśli chodzi o reakcje posttraumatyczne, to w postępowaniu zapobiegawczym najważniejsze jest jak najszybsze rozpoczęcie debriefingu. Nie wiedzieliśmy przecież, czy nie będziemy więzieni miesiącami. Musieliśmy więc już podczas niewoli analizować przebieg wydarzeń, które… ”

W salonie Malene Iben ciężko wzdycha i znowu sięga po swoją szklankę.

– Jestem tu kompletnie nieznośna.

– Nie jesteś ani trochę nieznośna – protestuje Malene. – Po prostu wiesz coś, o czym większość ludzi nie wie.

– Ale dziennikarze zawsze to wyciągają. Jakbym miała fioła na punkcie psychologii. Jakby nie było we mnie uczuć, ponieważ się zastanawiam.

Malene klepie Iben po ręce i odstawia swoją szklankę na stolik.

– A może po prostu fascynuje ich to, że potrafiłaś tak skutecznie działać w małej chatce z krowiego łajna? – mówi z uśmiechem. – Jesteś bohaterką. Tyle że nie przywykłaś do tej roli. Kto miał okazję znaleźć się w skórze bohatera?

Iben nie wie, co powiedzieć. Śmieją się. Iben ruchem głowy wskazuje na sukienkę Malene.

– Wiesz, że nie możesz się tak ubrać do Sophie?

– Wiem.

Kolejne fragmenty na taśmie to wystąpienia Iben w programach „Dzień dobry, Danio” i „Deadline”.

Na filmie prezentuje się jak prawdziwa podróżniczka, chociaż w domu nigdy tak nie wygląda. Ma jasne włosy do ramion, gęste, lecz na ogół pozbawione ciepłych odcieni, jakie u większości blondynek powstają pod wpływem słońca. Dopiero w Afryce światło było na tyle mocne, że i w jej włosach pojawiły się złotawe refleksy. Postanowiła, że spróbuje namówić fryzjera, by je rozjaśnił w podobny sposób.

W telewizji jej skóra również ma piękny kolor, prawie taki jak skóra Malene. W Danii po nakręceniu tamtego wywiadu prędko odzyskała swą zwykłą bladość, a wraz z nią pojawiające się od czasu do czasu ciemne półkola pod oczami, duże, bladoniebieskie półksiężyce.

Oczy są w jej opinii bardziej podkrążone, niż powinny być u kogoś, kto nie skończył jeszcze trzydziestu lat. Dlatego wkrótce po powrocie do domu wykupiła, tak jak Malene, karnet do jednego z małych solariów na Nerrebro. Postanowiła utrwalić wygląd, jaki udało jej się osiągnąć w Afryce. Odkryła jednak, że jej psychika nie pozwala na leżenie i pocenie się w hałaśliwej maszynie. Pomysł umarł więc śmiercią naturalną.

Wszyscy dziennikarze mają oczywiście ten sam standardowy przepis na montaż tego rodzaju historii: Iben mogła mówić cokolwiek, po zredagowaniu materiału i tak wychodziła na pełną ideałów duńską dziewczynę, która podczas spotkania z wielkim i niebezpiecznym światem okazała się bohaterką.

Podkreślano zwłaszcza to, że mimo iż udało jej się szczęśliwie uciec porywaczom, wróciła do więźniów na pace furgonetki, a także jak w zaistniałym tumulcie nakłaniała brutalnych policjantów, aby zmienili stronę.

Poza tym gazety cytowały pozostałych zakładników, z których każdy określał Iben jako „silną osobę w grupie”.

Do jednego z zakładników, po jego powrocie do Stanów Zjednoczonych, zadzwoniła pewna kopenhaska przedpołudniówka i wydusiła z niego stwierdzenie: „Nie jest wcale pewne, czy wszystko by się tak dobrze skończyło, gdyby w naszej grupie nie było Iben”.

Po tygodniu zainteresowanie mediów opadło. Równie szybko i nieoczekiwanie, jak się pojawiło. Ich niewola trwała zaledwie cztery dni, Iben nie zdążyła więc stać się wielką gwiazdą wśród zakładników, a teraz dziennikarze w ogóle przestali się już nią interesować.

Iben czuje, że Malene stara się z jej twarzy wyczytać, czy „coś się dzieje”.

– Wszystko w porządku – mówi. – Idź się przebrać.

– Pewna jesteś?

– Tak, tak.

Mieszkanie Malene i Rasmusa ciągle jest w fazie przejściowej: na oparciach dwóch tanich składanych krzeseł z Ikei wciąż leżą indiańskie narzuty, kupione w sklepie Organizacji Współpracy między Narodami „Zakątek Świata”. Tak samo jak stojące na sosnowym regale tanie figurki z Polinezji pochodzą z czasów, kiedy Malene studiowała wiedzę o krajach rozwijających się na uniwersytecie w Roskilde.

Od ukończenia studiów minęło trzy lata. Studencka praca w Duńskim Centrum Informacji o Ludobójstwie stała się pracą prawdziwą, dlatego później Malene mogła pomóc również Iben w dostaniu się do centrum. W tym samym pokoju stoi także nowa, droga włoska kanapa i dwa zaprojektowane przez duńskich designerów fotele z lat sześćdziesiątych. I Malene, i Rasmus dobrze zarabiają, stać ich na to, by krok po kroku urządzać mieszkanie coraz ekskluzywniej.

Gustu Rasmusa raczej się tu jednak nie czuje. Po skończeniu filmoznawstwa nie mógł znaleźć pracy w zawodzie, więc teraz na targach i rozmaitych spotkaniach w całej Europie sprzedaje części do komputerów, poprawiające prędkość przesyłu danych przy użyciu światłowodów. Ponad połowę roku spędza za granicą, a jego wkład w urządzenie mieszkania to dwa regały książek o filmie i olbrzymia kupa bałaganu przez kilka miesięcy leżąca w sypialni.

Dzwoni telefon, Iben wie, że po prostu ma go odebrać. Rozpoznaje męski głos w słuchawce, głęboki jutlandzki akcent, który nie raz słyszała w programie reporterów zagranicznych „Orientacja” na P1. To Gunnar Hartvig Nielsen.

Iben woła Malene, która wraca w dżinsach i jedwabnej bluzce w spokojnym kolorze. To musi być jej ostateczna propozycja stroju na ten wieczór, bo umalowała też oczy cieniami, ale jeszcze nie użyła szminki.

Iben słucha, jak Malene odrzuca propozycję zjedzenia wspólnej kolacji. Zamiast tego zaprasza Gunnara do Sophie.

– Będzie mu się chciało? – pyta Iben zdziwiona, kiedy Malene odkłada słuchawkę.

– Na pewno.

– A co on tam będzie robił?

– Pozna kilka osób, zobaczy się ze mną, będzie się bawił tak jak my.

– No tak, jasne.

Iben wyłącza telewizor i idzie razem z Malene do łazienki, gdzie przyjaciółka kończy się malować.

Z nazwiskiem Gunnara Hartviga Nielsena Iben zetknęła się po raz pierwszy wiele lat temu, jeszcze w akademiku. Jego artykuły i komentarze na temat polityki międzynarodowej, zamieszczane w „Information”, z uwagą czytano we wspólnym dla mieszkańców ich korytarza egzemplarzu gazety. W kuchni podziwiano szczególnie i żywo omawiano jego reportaże z Afryki.

Gunnar miał też swoją prywatną historię, którą od czasu do czasu przedstawiano w artykułach biograficznych. Podobnie jak Malene przyjechał do stolicy ze środkowej Jutlandii, tyle że z bardziej zapadłych wiejskich okolic. Jego rodzice byli wieśniakami. Po skończeniu szkoły średniej jako dziewiętnastolatek wyjechał w ramach projektu pomocowego do Zimbabwe, gdzie nauczył się suahili, a potem wyruszył w trwającą trzy i pół roku podróż po kontynencie afrykańskim.

Po powrocie do kraju napisał książkę o Afryce, Rytm przetrwania, która zyskała dużą popularność wśród trampów i ludzi zainteresowanych polityką międzynarodową, zwłaszcza tych o bardziej lewicowych poglądach.

Gdy miał dwadzieścia pięć lat, był już znanym dziennikarzem i komentatorem w „Information”. Od tamtej pory wielokrotnie wyjeżdżał na dłużej do krajów afrykańskich. Usiłował skończyć studia, jednocześnie obsługując dla „Information” spotkania na szczycie i konferencje w Nowym Jorku i Dar es-Salaam. Wytrzymał tak nieco ponad rok, potem zrezygnował z uczelni.

Pod koniec studiów Iben i Malene zarzucił też stałe pisanie do gazet i przestał być gwiazdą lewicowego dziennikarstwa.

Kiedy cztery lata temu Malene, jeszcze jako studentka, zaczęła pracować w Duńskim Centrum Informacji o Ludobójstwie, dowiedziała się, gdzie zniknął, i opowiedziała o tym Iben. Robiła z nim wywiad do artykułu na temat straszliwych, a niedostrzeżonych rzezi w Sudanie. Gunnar przekroczył już czterdziestkę i pracował jako redaktor w magazynie „Rozwój”, wydawanym przez Danidę, wydział Ministerstwa Spraw Zagranicznych do spraw pomocy dla krajów rozwijających się.

Opowiedział jej, że podjął pracę jako redaktor w Danidzie, gdyż po rozwodzie był zmuszony do szukania dochodów umożliwiających mu opłacenie alimentów i mieszkania z dwoma pokojami dziecinnymi. Pisywał teraz równie dobre artykuły do „Rozwoju”, lecz poza kręgiem osób szczególnie zainteresowanych tą tematyką mało kto je czytał.

W tamtych czasach Iben, która wciąż jeszcze studiowała literaturoznawstwo, zazdrościła przyjaciółce, że ta w swojej pracy spotyka tylu interesujących mężczyzn, a dzięki swej urodzie budzi zainteresowanie przeważającej ich części. Zazdrość wcale nie osłabła, gdy Malene pewnego dnia oświadczyła, że Gunnar zaprosił ją na kolację.

Tych kolacji we dwoje było więcej, Malene i Gunnar chodzili do restauracji w całym mieście. Zawsze jednak na tym się kończyło. Malene uwielbiała te spotkania, ale potężne ciało Gunnara, jego styl „pozbawionego złudzeń socjalisty”, a zwłaszcza jego wiek, nie pozwalały jej się zaangażować. Czasami nawet skarżyła się Iben, że spojrzenie jego wielkich, błagalnych psich oczu ją przytłacza.

Iben powiedziała wtedy:

– Więc może to nie całkiem w porządku, że dajesz się zapraszać na jedną kolację po drugiej, kiedy on jest w tobie zakochany, a ty nie chcesz z nim iść do łóżka?

– No tak, ale nam jest ze sobą bardzo przyjemnie. Sam mi zresztą powiedział, że nie liczy na żaden związek erotyczny.

– Dobrze, ale czy musi za wszystko płacić?

– Płaci tylko wtedy, kiedy koniecznie chce iść do restauracji, a ja akurat jestem bez grosza. Ja też bym za niego płaciła, gdyby nie miał pieniędzy.

Nawet młody i przystojny Rasmus, z którym Malene się związała, nie mógł ukrócić tych kolacyjek ze starszym wielbicielem. Iben słyszała, jak Malene mówiła: „Rasmusie, tutaj wcale nie chodzi o seks, to tylko mój dobry przyjaciel”. Rasmus jednak się upierał, żeby za każdym razem płaciła swoją część rachunku, i tak też od tej pory było.

Iben i Malene rozmawiają o tym, z kim spotkają się tego wieczoru, pospiesznie przegryzając jakieś resztki w kuchni.

W przedpokoju, obok słoików po dżemie i pustych butelek po wodzie mineralnej i winie, przeznaczonych do kontenera na szkło, Malene wkłada parę drogich butów ortopedycznych, które musi nosić z powodu gośćca. Dopijają mojitos i wychodzą.

***

Iben i Malene zostawiają płaszcze na wieszakach w wąskim przedpokoju, w którym już unosi się zapach chipsów, ludzi i wina.

Z pokoju wychodzi Sophie. Po pierwszych powitalnych uściskach obrzuca wzrokiem strój i makijaż Malene.

– To nie jest prawdziwa impreza… – mówi.

Jacyś przyjaciele Sophie wylewają się przez drzwi za nią i popychają ją w plecy. Sophie przez moment nie wie, o co chodzi, potem znów patrzy na Iben i Malene wielkimi, okrągłymi oczami.

– To tylko takie spotkanie. Przecież ja pojutrze wyjeżdżam.

Sophie, która ma długie włosy, niebieski anorak jako jedyne okrycie wierzchnie, a cztery lata temu, w akademiku, mieszkała na tym samym korytarzu, co Iben i Malene, przez telefon powiedziała im, że wyjeżdża do Kanady, gdzie jej chłopak, który również jest biologiem, podpisał kontrakt na następne dwa lata.

Któryś z przyjaciół Sophie woła:

– Jest bohaterka!

A z grupy znajomych z akademika, którzy mieszkali w dalszej części korytarza, do Iben dociera coś w rodzaju:

– …pobiegła z powrotem bronić innych, zamiast ratować własną skórę.

Iben uśmiecha się i powtarza, Bóg jeden wie, który już raz:

– Nie miałam pojęcia, co robię. To było zupełnie nieprzemyślane i spontaniczne.

– I właśnie dlatego jesteś bohaterką, Iben. Przez swoje odruchy. Kiedy masz tylko sekundę na dokonanie wyboru.

Sophie jeszcze raz ściska Iben i patrząc jej w oczy, stwierdza:

– Większość ludzi po prostu by uciekła.

Salon Sophie jest pełen znajomych twarzy. Pięć lat temu wszyscy byli studentami tuż po dwudziestce. Iben pamięta, jak w niedzielę rozkładali się na trawie na koncertach w F^lledparken. Teraz prawie wszyscy już zdobyli wykształcenie, spora część pracuje, ale jeszcze więcej jest na zasiłku, pełnym albo częściowym. Stanowczo zbyt wielu potknęło się na rynku pracy, lecz zasiłek i tak jest dużo wyższy niż stypendium, do którego byli przyzwyczajeni, więc w zasadzie nie są tacy biedni. Powoli zarysowują się drogi i ślepe uliczki kariery, niektórym urodziły się dzieci, innych życie rzuciło w całkowicie nieprzewidzianym kierunku.

W przyćmionych światłach słabych lamp siedzą i stoją, z kieliszkiem czerwonego wina albo ze szklanką piwa w ręku, zajęci rozmową. Iben i Malene patrzą na siebie: tańce nie wchodzą w grę. Po salonie krążą trzy matki z maleńkimi dziećmi w ramionach.

Nie ustają pytania o Nairobi.

Iben odpowiada z uśmiechem:

– Wiesz, tak strasznie dużo mnie o to wypytywano, że nie mam już siły mówić. Innym razem. A co u ciebie? Jak poszło z…

Zakończywszy rundę, znajduje sobie miejsce w kącie, przysiada na brzegu stołu. Ze świeżo upieczonym, ale już zniszczonym przez alkohol dentystą wymienia wspomnienia z nocy w klubie Rust. Właśnie wtedy widzi, jak w drugim końcu pokoju w drzwiach staje Gunnar.

Malene nazwała go kiedyś wielkoludem, Iben nabrała więc przekonania, że Gunnar jest gruby jak John Goodman. Tymczasem widzi faceta o posturze Gerarda Depardieu.

Malene wstaje z nadmuchiwanego fotela, żeby się z nim przywitać. Dentysta ogląda się za nią. Iben, gryząc chipsa, myśli: Sporo kobiet wściekłoby się na przyjaciółkę, która tak działa na każdego napotkanego faceta. Widzi, że Malene ciągnie Gunnara z powrotem do przedpokoju, gdzie mogą spokojnie pogadać.

Później Iben siedzi na kanapie i rozmawia z dobrym przyjacielem Rasmusa. Chłopak ubrany jest w neonową niebieską marynarkę, ze stebnowanymi szwami. Z dumą opowiada, że został copywriterem w agencji reklamowej. Mówi znacznie głośniej niż ostatnio i śmieje się bardziej demonstracyjnie:

– W całym tym humanitaryzmie i humanizmie nie ma do wyjęcia żadnych pieniędzy…

Na widok miny Iben trochę się hamuje.

– …za które dałoby się przeżyć. Ale bezrobocie jest nieznośne, tak samo sposób, w jaki traktują człowieka pracodawcy. Wiedzą, że mogą wybierać i przebierać wśród tysiąca magistrów. Są tacy cholernie obojętni.

Kilka najbliżej siedzących osób odwraca się w ich stronę. Przyjaciel Rasmusa mówi więc także do nich:

– W dobrej agencji reklamowej traktują cię zupełnie inaczej! Dyrektorzy mają świadomość, jak niewiele osób ma prawdziwy talent do reklamy, a jednocześnie jest w stanie wytrzymać w tej branży. – I dodaje z uśmiechem: – Potrafi być naprawdę strasznie.

Agencja reklamowa nosi nazwę, którą Iben najwyraźniej powinna znać:

– Byliśmy w telewizji. Tak jak i ty.

Iben nalewa soku do pustego plastikowego kieliszka, obserwując jednocześnie Gunnara, który wrócił do salonu. Nie otacza go wcale wianuszek dziewcząt, jak to sobie wyobrażała. Może się wstydzą albo myślą, że warto się nim było interesować jedynie w kuchni akademika, a nie w rzeczywistości. Może jest już dla nich za stary, tak samo jak dla Malene.

Przyjaciel Rasmusa podbudowuje swoje tezy opowieścią o tym, jak wszystkich pracowników jego agencji zaproszono na trzydniową imprezę świąteczną do Barcelony, i jak to się opłaca agencji, gdyż taki wyjazd stanowi jedynie drobny wydatek w stosunku do ich pensji.

Być może to spojrzenia słuchaczy nakazują Iben, jakby w roztargnieniu i z przyzwyczajenia, stanąć w obronie wartości, które wyznają pozostali goście. Atakuje go więc wszystkimi banałami naraz: „Prawdziwe wartości w życiu”, „Pieniądze nie są ważne”, „Po co tak naprawdę się żyje?”, „Do czego prowadzą twoje wybory?”

Ale już podczas tej dyskusji czuje, że dawna konfrontacja sposobów na życie odbywa się tak, jakby ktoś włączył przycisk repeat.Jak gdyby oboje byli zmęczonymi politykami w ostatnich dniach kampanii wyborczej, kiedy już można przewidzieć argumenty drugiej strony, zanim padnie zbyt wiele nużących słów.

Świadomie urywa kontakt wzrokowy z uczestnikami dyskusji i próbuje się wsłuchać w rozmowę dwóch nieznajomych osób, które usadowiły się po drugiej stronie stolika.

Ale przyjaciel Rasmusa jeszcze nie skończył:

– Ja też chciałbym mieć taką pracę jak ty. Specjalista do spraw informacji. Robić coś związanego z działalnością humanitarną, coś co ma sens. – Wygładza swoją niebieską marynarkę. – Pomagać światu! Ale to przecież niemożliwe. Takich ludzi nie potrzeba. – Urywa, rozbawiony paradoksalnością własnych słów, i dodaje: – Jeśli ktoś chce pomagać światu, nigdy nie znajdzie pracy.

Gdy wreszcie milknie, sprawia wrażenie dziwnie zamyślonego. Nagle jednak znów gwałtownie zwraca twarz ku Iben.

– Oczywiście oprócz ciebie i Malene!

W pewnym momencie Iben trafia w okolice składanego dziecinnego łóżeczka przypominającego sprzęt kempingowy z nylonu i aluminium. Z trudem balansuje wypełnionym niemal po brzegi kieliszkiem z czerwonym winem i trzema połamanymi ciasteczkami. Nagle wyrasta przed nią Gunnar.

Jego pytanie jest inne, krótkie:

– Jak się czujesz z powrotem w domu?

Ten sam spokojny głos z telefonu.

Iben patrzy na niego. Na szaroniebieskie oczy.

– Nie jestem pewna, czy już wróciłam – odpowiada.

Śmieją się.

Iben nie wie, w którą stronę ma patrzeć. Sophie nastawia jedną z płyt z Buddha Baru. Na drugim końcu ciemnego salonu Malene podchodzi do niewygodnego drewnianego krzesła i siada. Iben jako jedyna z obecnych tu osób wie, jak czuje się Malene, gdy zaczynają boleć ją nogi. Widzi, że przyjaciółka niedługo będzie chciała wracać do domu.

Gunnar opowiada o wywiadzie z prezydentem Rwandy Habyarimaną w Dar es-Salaam. Przeprowadził go na krótko przed zestrzeleniem prezydenckiego samolotu, po którym wdowa po prezydencie dała sygnał do wymordowania, podobno w ramach zemsty, pięciuset tysięcy mieszkających w kraju Tutsi.

Gunnar miał okazję trzymać w rękach ciężkie, nabijane gwoździami drewniane pałki, które podziurawiły czaszki wielu ofiar.

– Na pewno wiesz, że do zabójstw dochodziło także w kościołach, w których schronili się Tutsi – opowiada. – Zabicie człowieka narzędziami domowymi czy rolniczymi, którymi dysponowali mordercy, wymaga czasu. A ponieważ mieli przed sobą setki ludzi do zabicia, wymyślili metodę, którą powszechnie stosowali: wszystkim natychmiast przecinano oba ścięgna Achillesa. Dzięki temu nie mogli uciec. Oprawcy mieli więc dość czasu na mordowanie swoich ofiar po kolei. Mogło się to wówczas przeciągnąć nawet na cały dzień.

Razem z Gunnarem Iben jest w stanie wspominać trzy miesiące spędzone w Nairobi przed porwaniem. Pobyt tam był czymś, co przydarzyło się rzeczywiście jej. Opowiada o różnych cudach, które tam widziała, a których tak wiele ludzi nie rozumie. Gunnar kocha Afrykę.

Odchodzą na bok i oboje opierają się o regał. Jest teraz tak, jak gdyby leżeli obok siebie na ustawionym pionowo łóżku z książek. Iben nie wie, ile czasu mi a.

Gunnar ma pod koszulą szary T-shirt, w rozpięciu koszuli nie widać więc żadnych włosów na jego torsie, ale na nadgarstkach spod mankietów wysuwa się drobny złocisty meszek.

Ktoś, przechodząc, niechcący potrąca Iben, a ona dopiero wtedy zdaje sobie sprawę, że cały czas stała z rozchylonymi ustami, zbyt długo wpatrując się w jego twarz o regularnych rysach, zasłuchana w fascynujące opowieści. Potrząsa głową jak pies, który spadł do wody z pomostu i wyszedł na brzeg.

Powinnam chyba raczej znaleźć sobie jakieś inne miejsce – myśli. Widzi jednak, że Malene już stoi przy niej. Iben czuje, że nie jest dobrze.

Malene nie patrzy na przyjaciółkę. Opowiada Gunnarowi o zabawnym zdarzeniu w Duńskim Centrum Informacji o Ludobójstwie, z udziałem jednego z jego przyjaciół dziennikarzy.

Iben postanawia wyjść do kuchni po wodę.

Gunnar chwyta ją za rękę.

– Może się zdarzyć, że wpadnę kiedyś na ciebie w Metrobarze.

– W Metrobarze?

– A czy już cię tam nie widziałem? To knajpka niedaleko radia. Bywam tam kilka razy w tygodniu.

KSIĄŻKI TEGO AUTORA

Wyjątek Znikasz 

POLECANE W TEJ KATEGORII

Niebo jest nasze Sekretarz dwóch papieży Rekin i baran Międzymorze List do nienarodzonego dziecka Tajne archiwa FBI