Patrick Melrose. Tom 2. Mleko matki. W końcu

Patrick Melrose. Tom 2. Mleko matki. W końcu

Autorzy: Edward St. Aubyn

Wydawnictwo: WAB

Kategorie: Obyczajowe

Typ: e-book

Formaty: EPUB MOBI

Cena książki papierowej: 49.99 zł

cena od: 25.99 zł

Literacki majstersztyk nareszcie po polsku! Ten cykl powieści o życiu współczesnej brytyjskiej arystokracji przyniósł autorowi światową sławę.

Osobliwa saga rodzinna z elementami błyskotliwej satyry społecznej przynosi na przemian wstrząsający i zabawny portret angielskiej klasy wyższej z przełomu XX i XXI wieku, z której wywodzi się Edward St Aubyn. Przedstawiony tu świat jest pełen zbytku i ogromnej pustki, olśniewającego piękna i niewypowiedzianej ohydy, ujmującego wdzięku i skrywanych złych emocji. Rozgrywająca się w Londynie, Nowym Jorku i na Riwierze Francuskiej historia Patricka Melrose’a i jego relacji z despotycznym ojcem to fascynująca i świetnie skonstruowana przypowieść o bezbronności dzieci, ciężarze rodzicielstwa i koszmarze wspomnień, od których nie sposób się uwolnić.
Wydawane w latach 1992–2012 tytuły cyklu, które w polskiej edycji ukażą się w dwóch tomach, z czasem zapewniły autorowi miano jednego z najwybitniejszych współczesnych angielskich pisarzy, podziwianych przez kolegów po fachu za wyborne pióro, przenikliwość i odwagę. Powieści z cyklu Patrick Melrose wychwalali m.in.: Jonathan Franzen, Zadie Smith, Michael Chabon, Brett Easton Ellis, Edmund White, Alan Hollinghurst, Alice Sebold, David Nicholls i Francine Prose. Pełna czarnego humoru i ironii opowieść o dysfunkcyjnej rodzinie w świecie przywilejów i bogactwa, a zarazem patologii, nadużyć i uzależnień, oferuje gęstą, filozoficzną refleksję. Natomiast wykwintny styl St Aubyna daje okazję do wyśmienitej literackiej uczty.

Edward St Aubyn (ur. w 1960 w Londynie) – brytyjski pisarz i dziennikarz. Jego ojciec był brytyjskim arystokratą, matka – spadkobierczynią fortuny amerykańskich przemysłowców z Cincinnati. St Aubyn studiował literaturę w Oksfordzie, w młodości był krótko żonaty z modelką i pisarką Nicolą Shulman, ma dwójkę dzieci. Napisał osiem powieści, z których pięć: Nic takiego, Złe wieści, Jakaś nadzieja, Mleko matki i W końcu, tworzy nagradzany i wychwalany przez krytyków cykl Patrick Melrose, inspirowany osobistymi doświadczeniami autora. Powieść Mleko matki znalazła się w finale konkursu Man Booker Prize 2006, a wielu czytelników widziało w Edwardzie St Aubynie faworyta do tej prestiżowej nagrody. W 2007 r. za tę powieść autor otrzymał Prix Femina Étranger. Obecnie trwają prace nad serialem telewizyjnym – każdy z pięciu odcinków oparty będzie na jednej z powieści cyklu. W rolę Patricka wcieli się Benedict Cumberbatch.

Edward St Aubyn

PATRICK MELROSE

Mleko matki

W końcu

przełożył Łukasz Witczak

Tytuł oryginału: Mother’s Milk; At Last

Copyright: Mother’s Milk © Edward St Aubyn, 2005; At Last © Edward St Aubyn, 2011

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXVII

Copyright © for the Polish translation by Łukasz Witczak, MMXVII

Utwór Innisfree, wyspa na jeziorze Williama Butlera Yeatsa: Copyright © for the Polish translation by Leszek Engelking, MMXVII

Wydanie I

Warszawa MMXVII

Spis treści

Mleko matki 1. Sierpień 2000

2

3

4

5

6. Sierpień 2001

7

8

9

10. Sierpień 2002

11

12

13. Sierpień 2003

14

15

16

W końcu 1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

Przypisy

Mleko matki

Sierpień 2000

1

Dlaczego kiedy się rodził, udawali, że chcą go zabić? Przez kilka dni nie dawali mu spać, walili jego głową o zamkniętą szyjkę macicy; próbowali go udusić pępowiną; rozpruli brzuch matki zimnymi nożycami; szarpali go za głowę, wyginając szyję na boki; wywlekli go z jego domu, uderzyli; świecili mu latarką po oczach i robili eksperymenty; zabrali go od leżącej na stole, ledwo żywej matki. Może chodziło im o to, żeby zabić w nim nostalgię za starym światem. Najpierw ciasne więzienie, żeby zatęsknił za przestrzenią, a potem udawane zabójstwo, żeby się nią cieszył, tą głośną pustynią, otoczony już tylko bandażami matczynych ramion, nigdy więcej tamtym ciepłem, które było wszędzie i które było wszystkim.

Zasłony wdychały światło do szpitalnej sali. Nadymały się gorącym popołudniem i opadały na wysokie okna, łagodząc oślepiający blask.

Ktoś otworzył drzwi i zasłony poderwały się do góry, falując na brzegach; zaszeleściły poruszone wiatrem papiery, pokój pobielał, drżący huk robót drogowych lekko się wzmógł. Potem drzwi zamknęły się z głuchym odgłosem, zasłony cicho odetchnęły i znów zrobiło się ciemniej.

– O nie, tylko nie kolejne kwiaty – powiedziała matka.

Widział wszystko zza przezroczystej ścianki swojego akwariowego łóżeczka. Czuwało nad nim lepkie oko rozwartej lilii. Czasem przeciąg owiewał go pieprznym zapachem frezji i chciało mu się kichać. Na koszuli matki plamy krwi mieszały się ze smużkami ciemnopomarańczowego pyłku.

– Ludzie są tacy mili… – Śmiała się w bezsilnej frustracji. – Czy jest jeszcze miejsce w wannie?

– Nie bardzo, tam już są róże i inne rzeczy.

– Boże, nie wytrzymam. Setki kwiatów ścięto i upchano do tych białych wazonów tylko po to, żeby sprawić nam przyjemność. – Nie mogła przestać się śmiać. Łzy ciekły jej po twarzy. – Powinny zostać tam, gdzie były, w ogrodach.

Pielęgniarka spojrzała na jej kartę.

– Pora na woltaren – powiedziała. – Trzeba utrzymywać ból pod kontrolą.

Potem popatrzyła na Roberta, który przylgnął wzrokiem do jej oczu, błękitnych w gęstniejącym półmroku.

– Jest bardzo czujny. Naprawdę mi się przygląda.

– Wszystko będzie dobrze, prawda? – spytała matka w przypływie strachu.

Roberta również ogarnął strach. Nie byli już razem jak przedtem, ale wciąż łączyła ich wspólna bezsilność. Byli rozbitkami na dzikiej plaży. Nie mieli siły się po niej czołgać, mogli tylko leżeć wśród huku i blasku życia. Trzeba jednak było spojrzeć prawdzie w oczy: rozdzielono ich. Pojął teraz, że matka od początku była na zewnątrz. Dla niej ta dzika plaża była nową rolą, dla niego – nowym światem.

O dziwo, miał wrażenie, że już tu kiedyś był. Od początku wiedział, że istnieje jakieś „na zewnątrz”. Dawniej sądził, że to cichy wodny świat, a on znajduje się w samym jego środku. Teraz, gdy ściany runęły, zrozumiał, w jakim tkwił błędzie. Jak miał się ustrzec podobnych błędów w tym ogłuszająco jasnym miejscu? Jak miał wierzgać nogami i obracać się wkoło w tej ciężkiej atmosferze pełnej szczypiącego powietrza?

Wczoraj myślał, że umiera. Może naprawdę umarł, a to był dalszy ciąg. Niczego nie mógł być pewien, wiedział tylko, że rozłączono go z matką. Teraz, kiedy rozumiał, że jest między nimi różnica, kochał matkę z nową ostrością. Przedtem był blisko niej. Teraz pragnął być blisko niej. To pierwsze uczucie tęsknoty to było coś najsmutniejszego na świecie.

– Ojejciu, co się stało? – odezwała się pielęgniarka. – Jestem głodny czy tylko chcę się poprzytulać?

Wyjęła go z łóżeczka akwarium, przeniosła nad szczeliną dzielącą je od łóżka i umieściła w posiniaczonych ramionach matki.

– Proszę spróbować przystawić go na chwilę do piersi, a potem niech pani spróbuje odpocząć. To były dla was bardzo ciężkie dni.

Robert był kłębkiem nerwów. Nie mógł żyć w takiej niepewności, w takim natężeniu. Zwymiotował siarę na brzuch matki; w chwili półprzytomnej pustki, która potem nastąpiła, spostrzegł nabrzmiałe światłem zasłony. Przykuły jego uwagę. A więc tak to tutaj działa. Pokazują człowiekowi fascynujące rzeczy, żeby zapomniał o rozłące.

Z drugiej strony nie chciał wyolbrzymiać swojego upadku. W starym świecie robiło się już ciasnawo. Pod koniec marzył o tym, żeby się wydostać, tylko że inaczej to sobie wyobrażał: jako powrót do bezkresnego oceanu swojej młodości, a nie wypędzenie do tej surowej krainy. Gdyby nie rozpięta między nim a przeszłością zasłona przemocy, pewnie mógłby odwiedzać ten ocean w snach.

Odpływał ku lepkim jak syrop obrzeżom snu, nie wiedząc, czy po drugiej stronie czeka go wodny świat, czy rzeźnia sali porodowej.

– Biedny Baba, pewnie miał zły sen – odezwała się matka i zaczęła go głaskać. Jego płacz się przerywał, aż wreszcie ucichł.

Kiedy całowała go w czoło, uświadomił sobie, że choć nie są już jednym ciałem, wciąż mają takie same myśli i uczucia. Z dreszczem ulgi zapatrzył się w światło sączące się przez zasłony.

Chyba na chwilę przysnął, bo nie zauważył pojawienia się ojca. Już o czymś mówił, usta mu się nie zamykały.

– Obejrzałem dzisiaj jeszcze kilka mieszkań i powiem ci, że czarno to widzę. Rynek nieruchomości w Londynie to jakiś obłęd. Zaczynam się skłaniać ku planowi C.

– A jaki jest plan C? Bo zapomniałam.

– Zostajemy w naszym mieszkaniu i wykrawamy z kuchni jeszcze jeden pokój. Dzielimy ją na pół, ze schowka na odkurzacz robimy schowek na zabawki, w miejscu lodówki stawiamy łóżko.

– A gdzie wstawiamy odkurzacz?

– Nie wiem. Gdzieś.

– A lodówkę?

– Na przykład do szafki obok pralki.

– Nie zmieści się.

– Skąd wiesz?

– Bo wiem.

– Tak czy siak… coś wykombinujemy. Staram się po prostu myśleć praktycznie. Dziecko zawsze wywraca wszystko do góry nogami.

Ojciec nachylił się i szepnął:

– Zawsze zostaje Szkocja.

Po to przyszedł: żeby myśleć praktycznie. Wiedział, że jego żona i syn toną w kałuży zamętu i rozchwiania, i chciał ich uratować. Robert to wyczuwał.

– Boże, on ma takie malutkie rączki – powiedział ojciec. – To nawet lepiej.

Małym palcem uniósł dłoń Roberta i ją pocałował.

– Mogę go potrzymać?

Matka podniosła Roberta.

– Uważaj na główkę, żeby nie opadała. Musisz ją podpierać.

Wszyscy troje byli zdenerwowani.

– Tak dobrze? – Dłoń ojca przesunęła się po jego pleckach w stronę szyi. Robert starał się zachować spokój. Nie chciał dokładać rodzicom zmartwień.

– Chyba tak. Sama nie wiem, jak to się robi.

– Ach… jak to możliwe, że wolno nam to robić bez żadnego specjalnego zezwolenia? Nawet na budowę domu i hodowlę zwierząt trzeba mieć zezwolenie. Może nasza opiekunka nas nauczy. Jak jej było na imię?

– Margaret.

– Swoją drogą, gdzie ona będzie spała w tę jedną noc przed wyjazdem?

– Powiedziała, że nie ma nic przeciwko spaniu na sofie.

– Ciekawe, czy sofa jest tego samego zdania.

– Nie bądź złośliwy. Margaret jest na ekspresowej diecie.

– Wspaniale. Nie myślałem o niej w ten sposób.

– Ma bogate doświadczenie.

– A kto z nas nie ma?

– Z dziećmi.

– Ach, z dziećmi. – Ojciec podrapał Roberta po policzku zarostem i zrobił mu głośne „cmok” koło ucha.

– My go uwielbiamy – powiedziała matka ze łzami w oczach. – To nie wystarczy?

– Bycie uwielbianym przez dwoje początkujących rodziców w za małym mieszkaniu? Całe szczęście, że Robert może jeszcze liczyć na jedną babcię, która non stop się wczasuje, i drugą, która ma fioła na punkcie ratowania planety i raczej nie będzie zachwycona, że matce ziemi przybył dodatkowy ciężar. W domu mojej matki jest już tyle szamańskich grzechotek, „zwierząt mocy” i „wewnętrznych dzieci”, że może nie starczyć miejsca na coś tak dorosłego jak prawdziwe dziecko.

– Poradzimy sobie – odparła matka. – Nie jesteśmy już dziećmi, tylko rodzicami.

– Jesteśmy jednymi i drugimi – powiedział ojciec. – W tym sęk. Wiesz, co mi parę dni temu powiedziała moja matka? Że dziecko urodzone w kraju rozwiniętym zużyje dwieście czterdzieści razy więcej zasobów niż dziecko urodzone w Bangladeszu. Gdybyśmy się opamiętali i spłodzili dwieście trzydzieścioro dziewięcioro dzieci bangladeskich, przyjęłaby to cieplej, ale ten nienasycony człowiek Zachodu, który samymi pampersami zapełni kilka hektarów wysypiska, a niedługo jeszcze zacznie się domagać własnego komputera o mocy umożliwiającej wysłanie promu na Marsa, żeby móc grać w kółko i krzyżyk z wirtualnym przyjacielem z Dubrownika, raczej nie spotka się z jej aprobatą. – Ojciec zamilkł. – Wszystko z tobą w porządku?

– Nigdy nie byłam szczęśliwsza – odparła matka, ocierając wierzchem dłoni lśniące policzki. – Po prostu czuję się taka pusta.

Przysunęła główkę synka do sutka i Robert się przyssał. Cienki strumyczek z poprzedniego domu wypełnił mu usta i znowu byli razem. Czuł bicie jej serca. Spokój, który ich otoczył, był jak nowe łono. Może to miejsce wcale nie jest takie złe, tylko trudno się tu przedostać.

Mniej więcej tyle Robert zapamiętał z pierwszych dni życia. Wspomnienia odżyły w zeszłym miesiącu po narodzinach brata. Możliwe, że niektóre z tych słów padły właśnie wtedy, ale nawet jeśli tak było, przypominały mu o jego własnym pobycie w szpitalu, a więc były to jego wspomnienia.

Robert fascynował się swoją przeszłością. Miał teraz pięć lat. Nie był dzidziusiem jak Thomas. Czuł, że jego dzieciństwo się rozpada, i wśród gromkich gratulacji towarzyszących każdemu kroczkowi w stronę pełnoletności słyszał szept skargi. Coś zaczęło się z nim dziać, odkąd stał się istotą mówiącą. Wczesne wspomnienia odrywały się niczym płaskie fragmenty rudych klifów za jego plecami i wpadały do zachłannego morza, które, gdy próbował w nie wejrzeć, tylko błyskało złowrogo. Dorastanie oznaczało zagładę jego dzieciństwa. Chciał je odzyskać, inaczej Thomas będzie miał je tylko dla siebie.

Zostawił w tyle rodziców, braciszka i Margaret i szedł chwiejnym krokiem po skałach w stronę stukoczących kamieni na skraju wody, trzymając w jednej z szeroko rozpostartych rąk odrapane plastikowe wiaderko z podobizną skaczących delfinów. Nie nabierał się już na błyszczące kamyki, które traciły swój blask, gdy biegł je pokazać rodzicom. Teraz wypatrywał gładkich i tępych kawałków szkła przypominających kolorowe żelki, ukrytych na brzegu pod lawiną czarnego i złotego żwiru. Te nawet po wyschnięciu miały lekko wytarty połysk. Ojciec mu powiedział, że szkło robi się z piasku, więc w pewnym sensie wróciły tam, skąd się wzięły.

Robert dotarł nad brzeg. Zostawił wiaderko na wysokim kamieniu i zaczął się rozglądać za wylizanym przez fale szkłem. Woda pieniła mu się wokół kostek, a kiedy odpływała, przeczesywał wzrokiem pokryty bąbelkami piasek. Niespodziewanie dostrzegł coś już pod pierwszą falą, i nie był to jeden z tych bladozielonych albo mlecznych paciorków, ale rzadki klejnot żółtego koloru. Wyciągnął go z piasku, obmył w kolejnej fali i podniósł do światła, jak chwyconą w dwa palce malutką bursztynową nerkę. Spojrzał w głąb plaży, chcąc się podzielić swoją radością, lecz rodzice klęczeli nad dzidziusiem, a Margaret grzebała w torbie.

Teraz gdy Margaret znowu z nimi mieszkała, pamiętał ją bardzo dobrze. Opiekowała się nim, kiedy był malutki. Wtedy było inaczej, bo jego mama nie miała innego dziecka. Margaret lubiła o sobie mówić, że jest „ogólną gadułą”, ale jej ulubionym tematem była ona sama. Ojciec mówił, że jest ekspertką od „teorii odchudzania”. Robert nie do końca rozumiał, co to znaczy, ale chyba przez to była bardzo gruba. Tym razem jego rodzice mieli nie brać opiekunki, bo to duży wydatek, ale zmienili zdanie tuż przed wyjazdem do Francji. Niewiele brakowało, a zmieniliby je po raz drugi, kiedy się okazało, że tylko Margaret jest do wzięcia od zaraz. Matka powiedziała: „Zawsze to dodatkowa para rąk”. A ojciec: „Szkoda tylko, że w zestawie z dodatkowymi ustami”.

Robert pierwszy raz zetknął się z Margaret, kiedy przyjechał z matką do domu ze szpitala. Obudził się w kuchni rodziców, podskakując w jej ramionach.

– Zmieniłam Jego Królewskiej Mości pieluszkę, żeby miał suchutki tyłeczek.

– A – powiedziała matka. – Dziękuję.

Robert od razu wyczuł, że Margaret jest inna niż matka. Słowa uciekały z niej jak woda z odkorkowanej wanny. Matka nie lubiła dużo mówić, ale kiedy się odzywała, jej słowa były jak dotyk.

– Podoba mu się w łóżeczku? – spytała Margaret.

– Nie mam pojęcia, zeszłej nocy spał z nami.

Z gardła Margaret wydobył się cichy pomruk.

– Hmm. Złe nawyki.

– Nie chciał się uspokoić w łóżeczku.

– Dziecko nigdy się nie nauczy, jeśli będziesz je brała do łóżka.

– „Nigdy” to dość długa perspektywa. Jeszcze w środę wieczorem był u mnie w brzuchu; instynkt mi podpowiada, żeby przez jakiś czas mieć go przy sobie. Wszystko w swoim czasie.

– Nie chciałabym kwestionować twojego instynktu, kochana – Margaret wypluła to słowo, gdy tylko pojawiło się na jej języku – ale mam czterdzieści lat doświadczenia i nie wiem, ile razy matki dziękowały mi, że nauczyłam je zostawiać dziecko na noc w łóżeczku. Parę dni temu zadzwoniła do mnie jedna Arabka, nawet miła kobieta, i powiedziała: „Margaret, żałuję, że cię nie posłuchałam i brałam Dżasminę do łóżka, teraz nic z nią nie mogę zrobić”. Chciała mnie znów zatrudnić, ale powiedziałam: „Przykro mi, kochana, od przyszłego tygodnia mam nowego dzieciaczka i lecę na południe Francji, będę mieszkała u jego babci”.

Margaret zadarła podbródek i zaczęła defilować po kuchni, łaskocząc Roberta po twarzy deszczem okruszków. Matka nic nie odpowiedziała, lecz niańka i tak mówiła dalej.

– Zresztą uważam, że to nie fair wobec dziecka, maluszki lubią mieć swoje łóżeczko. Oczywiście jestem przyzwyczajona, że nikt mi się nie wtrąca. Zwykle to do mnie należy opieka nad dzieckiem w nocy.

Ojciec wszedł do pokoju i pocałował Roberta w czoło.

– Dzień dobry, Margaret. Mam nadzieję, że przynajmniej ty się wyspałaś, bo my nie za bardzo.

– Tak, dziękuję, sofa jest nawet wygodna. Choć nie pogardzę własnym pokojem w domu twojej matki.

– Mam nadzieję. Jesteś spakowana i gotowa do wyjścia? Taksówka przyjedzie lada moment.

– Nie bardzo miałam czas, żeby się rozpakować, nieprawdaż? Wyjęłam tylko kapelusz od słońca. Na wszelki wypadek, gdyby na miejscu prażyło.

– Na miejscu zawsze praży. Dzięki temu moja matka ani na chwilę nie zapomina o katastrofalnych skutkach globalnego ocieplenia.

– Hmmm, w Botley nikt by się nie obraził na lekkie globalne ocieplenie.

– Lepiej tego nie mów, jeśli chcesz dostać dobry pokój w Fundacji.

– W czym, złociutki?

– Moja matka założyła Fundację Transpersonalną.

– Czy to znaczy, że ten dom nie będzie twój?

– Nie będzie.

– Czy ty to słyszysz? – Blade jak wosk oblicze niańki zawisło nad Robertem, jeszcze obficiej prósząc mu w twarz drobinami kruchego ciastka.

Robert wyczuwał irytację ojca.

– On jest stoikiem, jego to nie rusza – odezwała się matka.

Wszyscy zakrzątnęli się jednocześnie. Margaret w kapeluszu ruszyła przodem, rodzice Roberta za nią, wlokąc walizki. Wynieśli go na zewnątrz, tam skąd bierze się światło. Był zachwycony. Świat był salą porodową pełną rozkrzyczanego życia. Pnące się gałęzie, migotliwe liście, sunące po niebie kłębiaste góry o zawiniętych brzegach topniejących w słonecznym blasku. Czuł, co myśli matka, co myśli ojciec, co myśli Margaret.

– On uwielbia chmury – powiedziała matka.

– On nie widzi chmur, kochana – orzekła Margaret. – Dzieci w tym wieku niewiele widzą.

– Może widzi je inaczej niż my, ale to nie znaczy, że nie może na nie patrzeć – stwierdził ojciec.

Margaret chrząknęła i wsiadła do warczącej taksówki.

Leżał spokojnie u matki na kolanach, ale za oknami ziemia i niebo się przesuwały. Kiedy się mocno wpatrywał w ten ruchomy obraz, wydawało mu się, że sam też się porusza. Okna domów błyskały światłem, wszystko dookoła drżało, nagle kanion budynków urwał się i na twarz Roberta padł trójkąt słonecznego blasku, nadając jego powiekom pomarańczowo-różowy kolor.

Jechali do babci, do jej domu, w którym byli teraz, tydzień po narodzinach jego brata.

2

Robert siedział na parapecie w swoim pokoju i bawił się znalezionymi na plaży kamyczkami. Układał je na wszystkie możliwe sposoby. Za moskitierą (z opatrunkiem na rozcięciu) widać było gąszcz dojrzałych liści rosnącego na tarasie wielkiego platana. Kiedy wiał wiatr, liście wydawały odgłos podobny do mlaskania. W razie pożaru Robert mógłby się wydostać przez okno i zejść na dół po tych zbawiennych gałęziach. Z drugiej strony, mógłby się po nich wspiąć na górę porywacz. Kiedyś Robert nigdy nie myślał o drugiej stronie; teraz myślał o niej bez przerwy. Matka mówiła, że kiedy był malutki, uwielbiał leżeć w łóżeczku pod tym platanem. Teraz leżał tam Thomas, otoczony przez rodziców.

Margaret wyjeżdżała jutro – Bogu dzięki, jak powiedział ojciec. Rodzice dali jej na koniec dzień wolnego, ale już wróciła z miasteczka i bombardowała ich wiadomościami. Robert poczłapał przez środek pokoju, udając, że jest nią, i wrócił do okna. Wszyscy mówili, że świetnie naśladuje ludzi; jego nauczyciel powiedział nawet, że to „dość przerażający talent i lepiej, żeby nauczył się robić z niego konstruktywny użytek”. Prawdą było, że kiedy intrygowała go jakaś sytuacja, na przykład ponowne pojawienie się Margaret w jego rodzinie, chłonął wszystko jak gąbka. Przywarł do moskitiery, żeby lepiej widzieć.

– Och, ależ gorąc – rzekła Margaret, wachlując się magazynem o robótkach ręcznych. – Nie mogłam dostać w Bandol serka wiejskiego. W supermarkecie nie rozumieją ani w ząb po angielsku. Mówię kobiecie: „Serek wiejski” i pokazuję za okno. „Wiejski, rozumie pani, wieś, jak miasteczko, tylko że mniejsze”, a ona patrzy się na mnie jak wół na malowane wrota.

– Musiała być strasznie głupia – odrzekł ojciec. – Trudno o lepszą podpowiedź.

– Hmmm. W końcu wzięłam trochę tych francuskich serów – oznajmiła Margaret, siadając z westchnieniem na murku. – Jak się miewa dzieciątko?

– Chyba jest bardzo zmęczony – powiedziała matka.

– Nie dziwię się, w tym upale – odparła opiekunka. – Jak Boga kocham, chyba dostałam udaru słonecznego na morzu. Spaliłam się na raka. Trzeba mu dawać mnóstwo wody, kochanie. One w tym wieku się nie pocą. To jedyny sposób, żeby go ochłodzić.

– Kolejne zdumiewające niedopatrzenie – orzekł ojciec. – Nie pocą się, nie chodzą, nie mówią, nie czytają, nie umieją prowadzić samochodu ani wypisać czeku. Źrebaki kilka godzin po urodzeniu stoją o własnych siłach. Gdyby konie interesowały się usługami bankowymi, w tydzień miałyby otwartą linię kredytową.

– Konie nie potrzebują usług bankowych – zauważyła Margaret.

– To prawda – przyznał wyczerpany ojciec.

Ekstatycznie rozśpiewane cykady na moment zagłuszyły Margaret, a Robertowi wydało się, że doskonale pamięta, jak to było, kiedy sam leżał w tym łóżeczku, w chłodnym zielonym cieniu platanów, i słuchał, jak ściana owadziego śpiewu rozpada się na pojedyncze głosy, a potem znów rośnie w suchej gorączce. Dźwięki, widoki, wrażenia – nasiąkał nimi jak ziemia deszczem. W tamtym chłodnym zielonym cieniu miał poczucie harmonii, nie dlatego, że rozumiał, jak wszystko działa, lecz dlatego, że znał swoje myśli i emocje i nie musiał ich wyjaśniać. Jeżeli miał ochotę bawić się swoimi myślami, nikt mu tego nie mógł zabronić. Kiedy leżał sobie w łóżeczku, nie byli w stanie stwierdzić, czy robi coś niebezpiecznego. Czasem sobie wyobrażał, że jest tym, na co patrzy, a czasem – że przestrzenią pomiędzy, ale najlepiej było, kiedy po prostu patrzył, nie będąc nikim konkretnym ani nie patrząc na nic konkretnego, a potem odpływał w tym spojrzeniu, jak wiatr, który żeby wiać, nie potrzebuje dmuchających policzków ani żadnego konkretnego celu.

Teraz braciszek w jego starym łóżeczku też pewnie odpływał. Dorośli tego nie rozumieli. To był cały problem z dorosłymi: zawsze chcieli być w centrum uwagi, ze swoimi taranami jedzenia, rozkładem drzemek i obsesją, że powinien się nauczyć tego, co oni wiedzą, i zapomnieć to, co oni zapomnieli. Robert bał się snu. Mógł coś przegapić: plażę pełną żółtych błyskotek albo skrzydełka pasikoników jak iskry pryskające spod nóg, kiedy szedł przez suchą trawę.

Uwielbiał wczasy w domu babci. Przyjeżdżali tu tylko raz w roku, ale każdego lata, odkąd się urodził. Dom babci był siedzibą Fundacji Transpersonalnej. Nie wiedział, co to znaczy, zresztą nikt chyba tego nie wiedział, nawet Seamus Dourke, który nią kierował.

– Twoja babcia to wspaniała kobieta – powiedział kiedyś Robertowi z mglistym błyskiem w oku. – Pomogła wielu ludziom nawiązać łączność.

– Z czym? – spytał Robert.

– Z inną rzeczywistością.

Czasem nie dopytywał dorosłych, co mają na myśli, bo nie chciał wyjść na głupiego, a czasem po prostu wiedział, że sami wygadują głupoty. Tym razem jedno i drugie było prawdą. Myślał o tym, co powiedział Seamus, i nie rozumiał, jak może istnieć więcej niż jedna rzeczywistość. Potrafił sobie tylko wyobrazić różne stany świadomości, które rzeczywistość może pomieścić. Kiedy powiedział to matce, odparła: „Jesteś taki mądry, skarbie”, ale nie słuchała jego teorii z taką uwagą jak dawniej. Teraz nigdy nie miała czasu. Oni nie rozumieli, że naprawdę chciał poznać odpowiedź.

Pod platanem braciszek zaczął się wydzierać. Robert czekał, aż ktoś go uciszy. Poczuł, że niemowlęctwo brata eksploduje w jego pamięci niczym bomba głębinowa. Wrzaski Thomasa przypominały mu jego własną bezradność: ból gołych dziąseł, mimowolne drgania kończyn, miękkość ciemiączka, o dźgnięcie palcem od rosnącego mózgu. Pamiętał zasypujący go od rana do wieczora grad przedmiotów bez nazw i nazw bez przedmiotów, lecz było coś jeszcze, co przypominał sobie tylko mgliście: świat sprzed dzikiej banalności dzieciństwa, kiedy jeszcze nie musiał pierwszy wybiegać na dwór i psuć śniegu, zanim nawet stał się obserwatorem podziwiającym biały pejzaż z okna pokoju, kiedy jego umysł był na równi z polami bezgłośnych kryształków, wciąż nieskalany pierwszą opadłą jagodą.

Widział, jak oczy Thomasa wyrażają stany, których nie mógłby sobie wymyślić. Wyrastały na jałowej pustyni jego doświadczenia podobne do nietrwałych piramid. Skąd się brały? Raz był posapującym zwierzątkiem, a chwilę później emanował sędziwym spokojem. Robert był pewien, że nie zmyśla sobie tych skomplikowanych stanów i że Thomas też nie. Po prostu Thomas, żeby wiedzieć to, co on już wiedział, musiałby najpierw sam sobie opowiedzieć, co się z nim dzieje. A że był niemowlakiem, nie umiał się jeszcze wystarczająco skoncentrować. Robert przez jakiś czas będzie musiał to robić za niego. Od czego jest starszy brat? Robert i tak już dawno wpadł w pętlę opowiadania, więc dlaczego nie miałby zabrać braciszka ze sobą. Tym bardziej że Thomas na swój sposób pomagał Robertowi poskładać jego historię.

Na zewnątrz Margaret znów usiłowała przekrzyczeć cykady i nawet dobrze jej to szło.

– Kobieta karmiąca piersią musi być dobrze odżywiona – zaczęła całkiem rozsądnie. – Nie macie żadnych ciastek pełnoziarnistych? Albo herbatników? Od razu mogłybyśmy kilka zjeść. Potem porządny lunch z mnóstwem węglowodanów. Nie za dużo warzyw, bo maluszek dostanie wiatrów. Najlepiej kawał pieczeni wołowej z yorkshire puddingiem, do tego pieczone ziemniaczki, a później na podwieczorek troszkę biszkopta.

– Boże drogi, nie sądzę, żebym to wszystko zmieściła. W książce, którą czytam, zalecają grillowane ryby i grillowane warzywa – odparła jego zmęczona, chuda, elegancka matka.

– Niektóre warzywa owszem – mruknęła Margaret. – Ale na pewno nie cebula ani czosnek, ani nic ostrego. Jedna matka pod moją nieobecność zjadła curry! Kiedy wróciłam, dziecko wyło jak opętane. „Ratuj mnie, Margaret! Mamusia podpaliła mi układ pokarmowy!” Ja zawsze powtarzam: „Zjem trochę mięska i dwa warzywka, ale te warzywka nie są takie ważne”.

Robert paradował z T-shirtem wypchanym poduszką, udając Margaret. Czasem cudze słowa zapychały mu głowę i musiał je z siebie wyrzucić. Pochłonięty swoją rolą, nie zauważył ojca, który wszedł do pokoju.

– Co robisz? – spytał ojciec, choć się domyślił.

– Udawałem Margaret.

– Jeszcze tego nam trzeba: drugiej Margaret. Zejdź na dół na podwieczorek.

– Zaraz pęknę – odparł Robert, poklepując poduszkę. – Tato, jak Margaret wyjedzie, ja sam będę dawał mamie głupie rady, jak się opiekować dzieckiem. Za darmo.

– Coraz lepiej – rzekł ojciec i wyciągnął rękę, żeby go podnieść. Robert stęknął, przeszedł parę kroków, słaniając się na nogach, i obaj zeszli na dół, potajemnie rozbawieni.

Po podwieczorku Robert postanowił, że nie pójdzie z rodzicami na dwór. Oni w kółko rozmawiali o jego bracie, próbowali zgadywać, jak się czuje. Wchodząc po schodach, czuł, że jego postanowienie słabnie z każdym krokiem; na półpiętrze usiadł i spoglądał w dół przez balustradę, zastanawiając się, czy rodzice w końcu zauważą, że odszedł smutny i urażony.

W holu kanciaste bloki wieczornego światła kładły się krzywo na podłodze i wpełzały na ściany. Jeden promień, odbity w lustrze, oderwał się od reszty i drżał na suficie. Thomas próbował to skomentować. Matka, która czytała w jego myślach, podeszła z nim do lustra i pokazała mu, że światło odbija się od szkła.

Ojciec wszedł do holu i podał Margaret intensywnie czerwony napój.

– Oo, ja dziękuję – odmówiła. – Po tym udarze nie chcę się doprawić alkoholem. Właściwie to czuję się jak na wczasach, a nie w pracy, tyle robicie przy małym. O, patrz, jak się przegląda w lustrze. – Nachyliła ku Thomasowi różowo błyszczącą twarz. – Nie wiesz, gdzie jesteś, co? Tu czy tam.

– Myślę, że jednak wie, że jest w swoim ciele, a nie w tafli szkła – odezwał się ojciec Roberta. – Jeszcze nie czytał eseju Lacana o fazie lustra, wtedy dopiero zacznie sobie łamać głowę.

– Oj, w takim razie może lepiej zostańcie przy Piotrusiu Króliku – zaśmiała się Margaret i upiła trochę czerwonego napoju.

– Bardzo bym chciał pobyć z wami na powietrzu – rzekł ojciec – ale muszę odpisać na milion ważnych listów.

– Ooo, tatuś będzie odpisywał na ważne listy – powiedziała opiekunka, zionąc Thomasowi w twarz czerwonym zapachem. – Muszą ci wystarczyć mamusia i Margaret.

Ruszyła rozkołysanym krokiem w stronę drzwi frontowych. Romb światła zniknął z sufitu i znów się pojawił. Rodzice spoglądali na siebie w milczeniu.

Kiedy wyszli na dwór, Robert wyobraził sobie, jak Thomas odczuwa ogrom przestrzeni wokół siebie. Zszedł po cichu do połowy schodów i spojrzał przez drzwi. Złote światło znaczyło wierzchołki sosen i białe jak kość kamienie w gaju oliwnym. Matka, wciąż bosa, przeszła po trawie i usiadła pod ich ulubionym drzewem pieprzowym. Skrzyżowała nogi, lekko unosząc kolana, i umieściła braciszka w hamaku utworzonym przez spódnicę, przytrzymując go jedną ręką i głaszcząc po boku drugą. Powiewające jasne listki cętkowały jej twarz cieniem.

Robert, nie mogąc znaleźć swojego miejsca, z ociąganiem wyszedł na zewnątrz. Ponieważ nikt go nie zawołał, skręcił za róg domu, jakby od początku zamierzał pójść nad staw i popatrzeć na złote rybki. Obejrzawszy się za siebie, zobaczył kijek z brokatowymi kółkami, który Margaret kupiła jego bratu na karuzeli w Lacoste. Tkwił w ziemi obok drzewa pieprzowego, złote, różowe, niebieskie i zielone kółka kręciły się na wietrze. „Kolor i ruch – powiedziała Margaret, kiedy go kupiła – one to uwielbiają”. Robert porwał kijek z wózka brata i biegał dookoła karuzeli, żeby kółka się obracały. Wymachując nim w powietrzu, niechcący złamał kijek i wszyscy się zezłościli w imieniu braciszka, który nie zdążył się nacieszyć swoim błyszczącym wiatraczkiem. Ojciec zadawał Robertowi mnóstwo pytań, a właściwie jedno pytanie na wiele różnych sposobów, jak gdyby Robert powinien dla własnego dobra przyznać, że zepsuł zabawkę umyślnie. A może jesteś zazdrosny? A może jesteś zły, że Thomas jest w centrum uwagi i ma tyle nowych zabawek? A może to? A może tamto? Jak myślisz? Przecież powiedział, że to było niechcący. Bo zrobił to niechcący, mimo że nienawidził brata, choć wcale nie chciał go nienawidzić. Czy jego rodzice zapomnieli, jak to było, kiedy byli we trójkę? Kochali się tak mocno, że kiedy jedno wychodziło z pokoju, pozostałym robiło się przykro. Dlaczego nie mogli mieć jednego dziecka? Nie wystarczał im? Coś z nim było nie tak? Pamiętał, jak siadali razem na trawie, tam gdzie teraz był jego brat, i rzucali sobie czerwoną piłkę (ukrył ją; przynajmniej tego mu Thomas nie odbierze), i nieważne, czy ją złapał, czy upuścił, i tak wszyscy się śmiali i było cudownie. Jak mogli chcieć to popsuć?

Może był za duży. Może niemowlaki były fajniejsze. Niemowlaki wszystkim się zachwycały. Na przykład stawem, do którego wrzucał kamyki. Widział, jak matka zanosi Thomasa nad brzeg, pokazuje palcem rybę i mówi: „Ryba”. Na Robercie to by nie zrobiło wrażenia. Zastanawiał się zresztą, skąd jego brat ma wiedzieć, czy chodzi o staw, o wodę, o wodorosty, o chmury odbite w wodzie, czy o ryby, o ile w ogóle je widział. I skąd miał wiedzieć, że „ryba” to rzecz, a nie kolor albo coś, co się robi?

Kiedy znało się już słowa, mogło się wydawać, że świat jest wszystkim, co daje się opisać, ale świat to były też rzeczy, których nie da się opisać. W pewnym sensie najlepiej było wtedy, kiedy nic nie dawało się opisać. Po narodzinach brata Robert zaczął się zastanawiać, jak to było, kiedy miał tylko swoje myśli i nic więcej. Człowiek, który wpadł w język, mógł już tylko tasować zatłuszczoną talię kilku tysięcy słów, z której korzystały wcześniej miliony ludzi. Czasem zdarzały się powiewy świeżości, nie dlatego, że udało się uchwycić życie, jakim ono jest, lecz kiedy z całego tego myślenia powstawało nowe życie. Tyle że jeszcze zanim myśli wymieszały się ze słowami, niebo jego uwagi bez przerwy eksplodowało jasnymi rozbłyskami zachwytu.

Nagle usłyszał krzyk matki.

– Coś ty mu zrobiła?

Popędził za róg tarasu i zobaczył ojca wybiegającego z domu. Margaret leżała na trawniku z Thomasem na piersiach.

– Spokojnie, kochana, nic się nie stało – powiedziała. – Zobacz, już nawet nie płacze. To był kontrolowany upadek na pupę, wzięłam cały ciężar na siebie, mam to przećwiczone. Nie wiem, czy nie złamałam sobie palca, ale nie szkodzi, nie ma co żałować starej głupiej Margaret, ważne, że dziecko jest całe.

– Pierwszy raz powiedziałaś coś mądrego – rzekła matka, która nigdy nie była niemiła. Wzięła Thomasa z rąk Margaret i pocałowała go kilka razy w czoło. Była cała sztywna ze złości, ale czułość pocałunków szybko zagłuszyła w niej gniew.

– Nic mu nie jest? – spytał Robert.

– Chyba nic – odparła.

– Nie chcę, żeby stała mu się krzywda – powiedział Robert i poszli razem w stronę domu, zostawiając Margaret na ziemi, gadającą do siebie.

Na drugi dzień rano wszyscy schowali się przed Margaret w sypialni rodziców. Po południu ojciec miał ją odwieźć na samolot.

– Chyba powinniśmy zejść na dół – powiedziała matka. Zapięła Thomasowi pajacyk i wzięła małego na ręce.

– Nie – jęknął głośno ojciec i rzucił się na łóżko.

– Nie bądź dzieckiem.

– Od posiadania dzieci się dziecinnieje, nie zauważyłaś?

– Nie mam czasu dziecinnieć, to przywilej ojców.

– Znalazłabyś czas, gdybyś mogła liczyć na fachową pomoc.

– No, chodź. – Matka wyciągnęła w stronę ojca wolną rękę.

Chwycił ją lekko, ale nie wstawał.

– Nie mogę się zdecydować, co jest gorsze – powiedział. – Rozmowa z Margaret czy słuchanie jej.

– Słuchanie – zagłosował Robert. – I dlatego jak sobie pojedzie, będę cały czas ją udawał.

– Wielkie dzięki – powiedziała matka. – Zobacz, twój pomysł jest tak zwariowany, że nawet Thomas się uśmiecha.

– To nie uśmiech, kochana – żachnął się Robert – to wiatry rozdymają mu jego małe jelitka.

Wszyscy się roześmiali.

– Cśśś, bo usłyszy – szepnęła matka, lecz było za późno, Robert postanowił ich rozbawić. Podszedł do matki rozkołysanym krokiem ułatwiającym chód.

– Nie próbuj mydlić mi oczu wiedzą naukową, kochana. To mleko w proszku, które mu dajesz, może pochodzić nawet od organicznych kóz, ale ja widzę, że mu szkodzi. Kiedy byłam w Arabii Saudyjskiej – w domu księżniczki, nawiasem mówiąc – powiedziałam: „Nie mogę pracować z takim mlekiem, muszę mieć Cow and Gate Gold Standard!”, a oni na to: „Margaret, ufamy całkowicie twojemu doświadczeniu”, i natychmiast sprowadzili mleko z Anglii prywatnym odrzutowcem.

– Jak ty to wszystko zapamiętujesz? – zdziwiła się matka. – Przerażasz mnie. Powiedziałam jej kiedyś, że nie mamy prywatnego odrzutowca.

– Dla nich pieniądze w ogóle nie były tematem – ciągnął dalej Robert, dumnie zadzierając podbródek. – Któregoś dnia rzuciłam zupełnie mimochodem, że księżniczka ma ładne pantofle. I co? Ani się obejrzałam, a identyczne czekały na mnie w pokoju. Tak samo było z aparatem fotograficznym księcia. Bardzo mnie to kłopotało, prawdę mówiąc. Za każdym razem powtarzałam sobie: „Margaret, musisz się nauczyć trzymać język za zębami”. – Robert pokiwał palcem, usiadł z ciężkim westchnieniem obok ojca na łóżku i mówił dalej: – Ale potem samo mi się wyrywało: „Och, jaki piękny szal, kochana; jaki cudowny mięciutki materiał”, i oczywiście wieczorem znajdowałam taki sam na swoim łóżku. Skończyło się na tym, że musiałam kupić nową walizkę.

Rodzice starali się być cicho, ale nie mogli przestać chichotać. Kiedy się przed nimi popisywał, prawie nie zwracali uwagi na Thomasa.

– Teraz jeszcze trudniej będzie nam zejść na dół – powiedziała matka, dołączając do nich na łóżku.

– Obawiam się, że to niemożliwe – rzekł ojciec. – Drzwi są otoczone polem siłowym.

Robert podbiegł do drzwi i udał, że odbija się od niewidzialnej przeszkody.

– Ach – zawołał – to pole Margaret. Nie przedostaniemy się przez nie, kapitanie.

Turlał się chwilę po ziemi, po czym wdrapał się z powrotem na łóżko.

– Jesteśmy jak ci goście w Aniele zagłady – zauważył ojciec. – Może utkniemy tu na kilka dni. Może będzie nas musiało uratować wojsko.

– Musimy się wziąć w garść – powiedziała matka. – Postarajmy się, żeby jej pobyt dobiegł końca w miłej atmosferze.

Nikt się nie ruszył.

– Jak myślisz, dlaczego tak trudno nam stąd wyjść? – spytał ojciec. – Myślisz, że robimy z Margaret kozła ofiarnego? Czujemy się winni, że nie potrafimy uchronić Thomasa przed cierpieniem, jakie niesie ze sobą życie, więc udajemy, że to Margaret jest przyczyną; coś w tym stylu.

– Nie komplikuj, skarbie – odparła matka. – To najnudniejsza osoba, jaką znamy, i nie sprawdza się jako opiekunka Thomasa. Dlatego nie chcemy jej oglądać.

Cisza. Thomas zasnął, więc wszyscy rozumieli, że trzeba być cicho. Rozłożyli się wygodnie na łóżku. Robert się wyciągnął, oparł głowę na złączonych dłoniach i przyglądał się belkom stropu. Jego wzrok wydobywał z drewna znajome wzory plam i sęków. Profil mężczyzny ze spiczastym nosem, w hełmie, z początku ukazywał mu się, tylko kiedy Robert sobie tego życzył, lecz po którymś razie nie chciał się już wtopić z powrotem w słoje, policzki mu się zapadły, a spojrzenie stało się dzikie. Robert dobrze znał ten sufit, bo często pod nim leżał, kiedy jeszcze był to pokój babci. Rodzice przenieśli się tutaj, kiedy babcię zabrano do domu opieki. Pamiętał stare zdjęcie w srebrnej ramce, które stało na jej biurku. Ciekawiło go, bo zrobiono je, kiedy babcia miała kilka dni. Niemowlę na fotografii tonęło w futrach, satynie i koronkach, a na głowie miało zawiązany turban ozdobiony mnóstwem paciorków. Jej oczka spoglądały z jakimś fanatycznym natężeniem, jakby w panice, że matka pogrzebała ją pod stertą zakupów.

– Trzymam to zdjęcie tutaj – wyjaśniła mu – żeby mi przypominało tamte chwile, kiedy dopiero co przyszłam na świat i byłam bliżej źródła.

– Jakiego źródła? – spytał.

– Bliżej Boga – odparła wstydliwie.

– Ale nie wyglądasz na bardzo szczęśliwą.

– Myślę, że wyglądam, jakbym jeszcze nie zapomniała. Ale masz trochę racji, chyba nigdy do końca się nie zadomowiłam na planie materialnym.

– Na jakim planie materialnym?

– Na Ziemi – wyjaśniła.

– Wolałabyś mieszkać na Księżycu?

Uśmiechnęła się i pogłaskała go po policzku.

– Kiedyś zrozumiesz.

Teraz zamiast zdjęcia na biurku leżał przewijak, a obok niego sterta pieluch i miseczka z wodą.

Robert nadal kochał babcię, mimo że nie chciała im zostawić domu. Jej twarz była pajęczyną zmarszczek od starania się, by być dobrą, od troski o bardzo ważne sprawy, takie jak planeta albo wszechświat, albo miliony cierpiących ludzi, których nie znała, albo oczekiwania Boga wobec niej. Wiedział, że ojciec wcale nie uważa jej za dobrą osobę, a to, że bardzo chciała nią być, niewiele dla niego znaczyło. Powtarzał Robertowi, że muszą kochać babcię „mimo wszystko”. Stąd Robert wiedział, że ojciec już jej nie kocha.

– Czy on zapamięta ten upadek na całe życie? – spytał zapatrzony w sufit.

– Oczywiście, że nie – odparł ojciec. – Nikt nie pamięta, co mu się przydarzyło, kiedy miał kilka tygodni.

– Ja pamiętam.

– Wszyscy musimy go teraz uspokoić – odezwała się matka, zmieniając temat, jakby nie chciała wytykać Robertowi kłamstwa. Ale Robert nie kłamał.

– Nie trzeba go uspokajać – powiedział ojciec. – Nie stała mu się żadna krzywda, więc nie wie, że nie powinien lądować na niezdarnym cielsku Margaret. To my się najedliśmy strachu, bo wiemy, czym to groziło.

– I dlatego trzeba go uspokoić – odparła – bo on wyczuwa, kiedy jesteśmy zdenerwowani.

– Zgoda, do pewnego stopnia – przyznał ojciec – ale generalnie dzieci żyją w demokracji obcości. Co chwila coś się dzieje po raz pierwszy. Niespodzianką jest to, że pewne rzeczy się powtarzają.

Niemowlaki są super, pomyślał Robert. Można o nich mówić, co tylko się chce, bo nie zaprzeczą.

– Już dwunasta – westchnął ojciec.

Walczyli ze swoim zniechęceniem, lecz próby opuszczenia pokoju wciągały ich tylko głębiej w ruchome piaski materaca. Robert chciał ich zatrzymać jeszcze na chwilę.

– Nieraz – zaczął marzycielsko, naśladując ton Margaret – kiedy mam przerwę w zatrudnieniu i przez kilka tygodni siedzę w domu, zaczynam nerwowo przebierać palcami. Tak bardzo mam ochotę dorwać się do kolejnego dziecka. – Chwycił Thomasa za nóżkę i zaczął wydawać odgłosy chrupania.

– Delikatnie – zwróciła uwagę matka.

– Ale Robert ma rację – stwierdził ojciec. – Ona jest uzależniona od niemowląt. Potrzebuje ich bardziej niż one jej. Niemowlęta mają prawo być nieświadome i zachłanne, więc się nimi zasłania.

Zmuszenie się do spędzenia kolejnej godziny życia w towarzystwie Margaret kosztowało ich tyle trudu, że poczuli się oszukani, nie zastawszy jej na dole. Matka poszła do kuchni, a Robert usiadł z ojcem i Thomasem na kanapie. Leżący pośrodku Thomas wpatrywał się milcząco w obraz na ścianie bezpośrednio nad sofą. Robert położył głowę obok głowy brata i okazało się, że pod tym kątem nie widać samego obrazu, bo jest za szkłem. Pamiętał, że jego też to fascynowało, kiedy był niemowlakiem. Patrząc na odbicie w szkle, zanurzał się w przestrzeni, którą miał za sobą. Widział tam doskonałą, olśniewająco jasną miniaturę drzwi, a za drzwiami jeszcze mniejszy, choć tak naprawdę większy, krzew oleandrowy o kwiatach, które na szkle wyglądały jak punkciki różowego światła. Zawęził swoją uwagę do jednego punktu na horyzoncie między gałązkami oleandra, a potem jego wyobraźnia przeniknęła dalej, w prawdziwe niebo, tak że jego umysł przypominał dwa stożki stykające się czubkami. Był tam razem z Thomasem, a właściwie Thomas był tam razem z nim, lecieli na tej plamce światła ku nieskończoności. Potem kwiaty zniknęły i jakiś nowy obraz wypełnił otwór drzwi.

– Przyszła Margaret – rzekł Robert.

Ojciec się odwrócił, a Robert patrzył, jak opiekunka toczy się ku nim ciężko i smutnie. Zatrzymała się w odległości paru kroków.

– Nic się nie stało – ni to zapytała, ni to oznajmiła.

– Chyba nie – potwierdził ojciec.

– To nie będzie miało wpływu na moje referencje, prawda?

– Jakie referencje? – spytał ojciec.

– Aha, rozumiem – powiedziała Margaret, trochę zraniona, trochę zła i pełna godności.

– Zjemy lunch? – zaproponował ojciec.

– Dziękuję, nie będę nic jadła.

Podeszła do schodów i rozpoczęła mozolną wspinaczkę.

Nagle Robert nie mógł tego dużej znieść.

– Biedna Margaret – powiedział.

– Biedna Margaret – powtórzył za nim ojciec. – Co my bez niej zrobimy?

3

Robert patrzył, jak na kamiennym stole mrówka znika za spotniałą butelką białego wina. Skroplona wilgoć spłynęła nagle po ściance butelki, zostawiając gładki ślad na zroszonym szkle. Mrówka pojawiła się znowu, powiększona przez jasnozielone szkło, przebierała nogami, próbując błyszczącego ziarenka cukru, który Julia rozsypała, słodząc kawę po lunchu. Dookoła granie cykad rozbrzmiewało coraz głośniej, wpadając i wypadając z rytmu łopotania markizy.

Matka i Thomas mieli sjestę, a Lucy oglądała film na wideo, ale Robert został na zewnątrz, mimo że Julia prawie go zmusiła, żeby dołączył do Lucy.

– Większość ludzi czeka na śmierć rodziców z mieszaniną ogromnego smutku i radości na myśl o nowym basenie – mówił ojciec do Julii. – A ponieważ ja nie mam szans na basen, pomyślałem, że smutek też mogę sobie darować.

– A gdybyś udawał, że jesteś szamanem? Może wtedy byś odziedziczył ten dom.

– Niestety, jestem jedną z niewielu osób na tej planecie pozbawionych jakichkolwiek mocy uzdrawiających. Wiem, że cała reszta właśnie odkrywa w sobie szamana, ale ja pozostaję niewolnikiem materialistycznej koncepcji wszechświata.

– A słyszałeś o czymś takim jak hipokryzja? Koło mnie jest taki sklep, nazywa się Tęczowa Droga, mogę ci kupić bęben i trochę piór.

– Już czuję dziwne mrowienie w koniuszkach palców – odparł ojciec. – Ja też mam wyjątkowy dar, który mogę ofiarować plemieniu. Wcześniej nie zdawałem sobie sprawy ze swoich niezwykłych zdolności mediumicznych.

– No widzisz – rzekła Julia. – Ani się obejrzysz, a zostaniesz szefem.

– Samo zajmowanie się rodziną sprawia mi wystarczająco dużo trudności, a ty chcesz, żebym jeszcze zbawiał świat.

– Opieka nad dziećmi bywa rodzajem kapitulacji – stwierdziła Julia, uśmiechając się surowo w stronę Roberta. – Dzieci stają się tymi zdrowymi, tymi normalnymi, odroczeniem szczęścia, tymi, które nie będą za dużo piły, poddawały się, rozwodziły, chorowały psychicznie. Ta część człowieka, która walczyła z upadkiem i depresją, przestawia się na chronienie przed upadkiem i depresją jego dzieci. A tymczasem on sam pogrąża się w upadku i depresji.

– Nie zgadzam się. Kiedy walczysz tylko o siebie, stajesz się zacięta.

– To bardzo przydatna cecha – przerwała mu Julia. – Dlatego ważne jest, aby nie być zbyt dobrym dla swoich dzieci, bo wtedy nie poradzą sobie w prawdziwym świecie. Jeżeli chcesz, żeby twoje dzieci zostały, dajmy na to, producentami telewizyjnymi albo dyrektorami dużych firm, nie ma sensu napychać im głów mrzonkami o zaufaniu, prawdomówności i dotrzymywaniu słowa. Bo wtedy zostaną czyjąś sekretarką.

Robert postanowił, że spyta matkę, czy to prawda, czy po prostu Julia była, hm, sobą. Co roku przyjeżdżała do nich z Lucy, swoją dość nadętą córką, o rok starszą od niego. Wiedział, że matka nie przepada za Julią, bo Julia była kiedyś dziewczyną taty. Matka była o nią troszkę zazdrosna, a trochę nią znudzona. Julia nie umiała przestać chcieć, żeby ludzie myśleli, że jest mądra. „Ludzie naprawdę mądrzy po prostu myślą na głos – powiedziała mu matka. – A Julia myśli o tym, czy to, co mówi, brzmi mądrze”.

Julia zawsze chciała, żeby Robert i Lucy robili wszystko razem. Wczoraj Lucy próbowała go pocałować. Dlatego teraz Robert nie miał ochoty oglądać z nią filmu. Bał się, że jego przednie zęby nie wytrzymają drugiego takiego zderzenia. Teoria, według której powinien spędzać dużo czasu z dziećmi w swoim wieku, nawet jeśli ich nie lubi, natrafiła na przeszkodę. Czy ojciec zaprosiłby kobietę na podwieczorek tylko dlatego, że miała czterdzieści dwa lata?

Julia znów bawiła się cukrem, przesypywała go łyżeczką w cukierniczce.

– Odkąd się rozwiodłam z Richardem – powiedziała – miewam okropne zawroty głowy. Nagle czuję się tak, jakbym nie istniała.

– Ja też tak mam! – zawołał Robert, podekscytowany, że wybrali temat, na który miał coś do powiedzenia.

– W twoim wieku – odparła Julia – to bardzo pretensjonalne. Może tylko słyszałeś, jak dorośli o tym rozmawiali?

– Nie – oznajmił urażony do żywego. – Naprawdę tak mam.

– To krzywdzące, co powiedziałaś – rzekł ojciec do Julii. – Robert zawsze był nad wiek wyczulony na grozę. Co nie przeszkadza mu być szczęśliwym dzieckiem.

– Trochę jednak przeszkadza – poprawił go Robert – kiedy to się dzieje.

– Aha, kiedy się dzieje – ustąpił ojciec z łagodnym uśmiechem.

– Rozumiem – zapewniła Julia, kładąc swoją dłoń na dłoni Roberta. – Skoro tak, to witaj w klubie, skarbie.

Robert nie chciał być w jednym klubie z Julią. Czuł gęsią skórkę na całym ciele, bo marzył, żeby zabrać rękę, ale nie chciał być niegrzeczny.

– Zawsze uważałam, że dzieci są prostsze niż my – oznajmiła Julia, przenosząc dłoń na przedramię jego ojca. – My jesteśmy jak lodołamacze torujące sobie drogę ku kolejnym obiektom naszego pragnienia.

– Czy może być coś prostszego niż torowanie sobie drogi ku kolejnym obiektom pragnienia?

– Nietorowanie sobie drogi.

– To wyrzeczenie. Wcale nie takie proste, jak się wydaje.

– Żeby to było wyrzeczeniem, trzeba najpierw czegoś pragnąć.

– Dzieci pragną wielu rzeczy – zauważył ojciec – ale chyba masz rację, tak naprawdę liczy się dla nich jedno: być blisko tych, których kochają.

– Normalne dzieci chcą jeszcze oglądać Poszukiwaczy zaginionej arki – dodała Julia.

– My się łatwiej rozpraszamy – ciągnął dalej ojciec, ignorując jej wtrącenie – jesteśmy bardziej oswojeni z kulturą substytucji, łatwiej nam zwątpić w to, kogo właściwie kochamy.

– Naprawdę? – odparła z uśmiechem Julia. – No proszę.

– Do pewnego stopnia – rzekł ojciec.

Robert nie bardzo wiedział, o czym teraz rozmawiają, lecz Julia jakby poweselała. Substytucja musi być czymś fajnym, pomyślał. Zanim zdążył zapytać, co to słowo oznacza, rozległ się czyjś głos, ciepły i irlandzki.

– Halo? Dzień dobry?

– O Boże – wymamrotał ojciec. – Idzie szef.

– Patrick! – zawołał serdecznie Seamus. Zbliżał się do nich w koszuli w palmy i tęcze. – Robert! – przywitał się z nim, energicznie czochrając mu włosy. – Miło mi poznać – zwrócił się do Julii, mocno ściskając jej dłoń i obrzucając ją szczerym spojrzeniem błękitnych oczu. Na pewno nie można mu było zarzucić, że jest niemiły.

– Ach, uwielbiam to miejsce – powiedział – jest po prostu śliczne. Czasem tu siadamy po sesji, kiedy wszyscy śmieją się albo płaczą, albo po prostu chcą pobyć sami ze sobą. To punkt mocy, bez dwóch zdań, oczyszczające miejsce. O tak – westchnął, jakby zgadzał się z czyimś trafnym spostrzeżeniem. – Byłem świadkiem, jak ludzie pozbywali się tutaj ogromnego balastu.

– À propos pozbywania się balastu. – Ojciec zwrócił mu to określenie, trzymając je za rożek niczym cudzą chusteczkę. – Otwarłem szufladę mojego stolika nocnego i nie miałem gdzie wcisnąć paszportu, tyle tam było broszur o „uzdrawianiu bębnem”. Poza tym mam w szafie kilkaset egzemplarzy Drogi szamana. W tym wypadku jest to prosta droga do bałaganu w pokoju. Jak myślisz – ciągnął chłodno i szybko – czy te ślady działalności instytucjonalnej mogłyby znikać przed naszym przyjazdem? W końcu moja matka życzy sobie, aby w sierpniu dom wracał do swojego poprzedniego wcielenia i służył rodzinie.

– Naturalnie, naturalnie – rzekł Seamus. – Przepraszam cię, Patricku. To pewnie Kevin i Anette. Przed wyjazdem do Irlandii weszli w bardzo głęboki proces osobisty i najwyraźniej nie zachowali należytej staranności, robiąc porządki.

– Ty też się wybierasz do Irlandii?

– Nie, będę w chatce przez cały sierpień. Pegasus Press poprosiło mnie o napisanie krótkiej książki o pracy szamana.

– Naprawdę? – włączyła się Julia. – To fascynujące. Sam jesteś szamanem?

– Zajrzałem do tej książki, która blokuje mi szafę – powiedział ojciec – i nasuwa mi się kilka oczywistych pytań. Czy przez dwadzieścia lat byłeś uczniem syberyjskiej wiedźmy-uzdrowicielki? Czy w trakcie krótkiego lata zbierałeś rzadkie rośliny przy blasku księżyca w pełni? Czy zostałeś pogrzebany żywcem i umarłeś dla świata? Czy w gryzącym dymie z ognisk mamrotałeś modlitwy do duchów, prosząc je o pomoc w ratowaniu umierającego człowieka? Czy piłeś mocz karibu jedzących czerwone muchomory i wyprawiałeś się do innych światów, by rozwiązać zagadkę trudnej diagnozy? A może czerpałeś nauki od ayahuasceros w dorzeczu Amazonki?

– Otóż – odparł Seamus – uczyłem się na pielęgniarza w irlandzkiej służbie zdrowia.

– To pewnie z grubsza odpowiada zakopaniu żywcem – skomentował ojciec.

– Pracowałem przez wiele lat w domu opieki, wykonywałem tam najbardziej podstawowe czynności: myłem pacjentów umazanych własnym kałem i moczem, karmiłem łyżeczką starców, którzy nie byli już w stanie jeść samodzielnie.

– Błagam – odezwała się Julia. – Dopiero co skończyliśmy lunch.

– Tak wyglądała moja codzienność. Czasem się zastanawiałem, czemu nie poszedłem na studia, nie zrobiłem dyplomu lekarza, ale teraz, patrząc z perspektywy czasu, doceniam te wszystkie lata w domu opieki. Mam dzięki nim lepszy kontakt z rzeczywistością. Kiedy odkryłem Oddychanie Holotropowe i pojechałem do Kalifornii na warsztaty ze Stanem Grofem, poznałem kilka mocno ekscentrycznych osób. Pamiętam zwłaszcza jedną staruszkę; miała sukienkę w kolorze zachodzącego słońca, wstała i powiedziała: „Jestem Tamara z układu Vega, przybyłam na Ziemię uzdrawiać i nauczać”. Pomyślałem wtedy o tych wszystkich starych ludziach w domu opieki w Irlandii i byłem im wdzięczny, że nauczyli mnie twardo stąpać po ziemi.

– Czy to oddychanie holo… jak je tam nazwałeś, to jakaś technika szamańska? – zaciekawiła się Julia.

– Niezupełnie. To było jeszcze, zanim wszedłem w szamanizm, ale wszystko się ze sobą łączy. Chodzi o kontakt człowieka z niewidzialnym światem, z innym wymiarem. Taki kontakt potrafi być początkiem radykalnej zmiany życiowej.

– Nie rozumiem tylko – odparła Julia – dlaczego to się liczy jako działalność dobroczynna. Ludzie, którzy tu przyjeżdżają, płacą za swój pobyt, prawda?

– Płacą, owszem – przyznał Seamus – ale cały zysk idzie na dalszą działalność, na przykład na stypendia dla uczniów, takich jak Kevin i Anette, którzy uczą się praktyk szamanistycznych. Zaczęli nawet przywozić tutaj grupki młodzieży z biednych osiedli w Dublinie. Pozwalamy im odbywać kursy za darmo. To wspaniałe uczucie, obserwować ich przemianę. Są zachwyceni transową muzyką i bębnieniem. Podchodzą do mnie i mówią: „Seamus, to jest niesamowite, jak odlot po narkotykach, tylko bez narkotyków”, a potem wracają z tym przesłaniem do siebie i zakładają własne grupy szamanistyczne.

Darmowy fragment

4

Darmowy fragment

5

Darmowy fragment

Sierpień 2001

Darmowy fragment

7

Darmowy fragment

8

Darmowy fragment

9

Darmowy fragment

Sierpień 2002

Darmowy fragment

11

Darmowy fragment

12

Darmowy fragment

Sierpień 2003

Darmowy fragment

14

Darmowy fragment

15

Darmowy fragment

16

Darmowy fragment

W końcu

Darmowy fragment

1

Darmowy fragment

2

Darmowy fragment

3

Darmowy fragment

4

Darmowy fragment

5

Darmowy fragment

6

Darmowy fragment

7

Darmowy fragment

8

Darmowy fragment

9

Darmowy fragment

10

Darmowy fragment

11

Darmowy fragment

12

Darmowy fragment

13

Darmowy fragment

14

Darmowy fragment

W polskim przekładzie wykorzystano fragmenty następujących utworów:

Mleko matki: Hamlet Williama Shakespeare’a w przekładach Józefa Paszkowskiego i Macieja Słomczyńskiego; Z tamtego brzegu Aleksandra Hercena w przekładzie Janiny Walickiej; Król Lear Williama Shakespeare’a w przekładzie Leona Ulricha; O czym szumią wierzby w przekładzie Marii Godlewskiej; Oda do słowika Johna Keatsa w przekładzie Ludwika Dorna

W końcu: Antoniusz i Kleopatra Williama Shakespeare’a w przekładzie Leona Ulricha; Tybetańska księga umarłych w przekładzie Ireneusza Kani; Ostatnia taśma Samuela Becketta w przekładzie Antoniego Libery; Innisfree, wyspa na jeziorze Williama Butlera Yeatsa w przekładzie Leszka Engelkinga; Tractatus logico-philosophicus Ludwiga Wittgensteina w przekładzie Bogusława Wolniewicza; Odwrót Henry’ego Vaughana w przekładzie Stanisława Barańczaka; List Johna Keatsa do braci w przekładzie Piotra Marciuszuka, Joanny Bujek i Wiesława Kruszki

Przekład: Łukasz Witczak

Redakcja: Ewa Rojewska-Olejarczuk

Korekta: Piotr Królak

Projekt okładki: Anna Pol

Zdjęcia wykorzystane na I stronie okładki: © Bregalis, www.flickr.com/photos/bregalis

Skład i łamanie: Dariusz Ziach

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-391 Warszawa, al. 3 Maja 12

tel./faks (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-4946-8

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.

KSIĄŻKI TEGO AUTORA

Patrick Melrose. Tom 2. Mleko matki. W końcu Patrick Melrose. T. 1. Nic takiego. Złe wieści. Jakaś nadzieja. 

POLECANE W TEJ KATEGORII

Jankeski fajter We wspólnym rytmie Umami Lato Świat dla ciebie zrobiłem Opowieść podręcznej