Piłat i Jezus

Piłat i Jezus

Autorzy: Giorgio Agamben

Wydawnictwo: Znak

Kategorie: Filozofia

Typ: e-book

Formaty: MOBI EPUB

Ilość stron: 112

Cena książki papierowej: 29.90 zł

cena od: 19.99 zł

Poncjusz Piłat od dawna fascynował artystów i filozofów. O tym, jak istotną postacią jest w naszej kulturze, świadczy fakt, że poza Jezusem i Maryją jest jedynym człowiekiem, którego imię pojawia się w chrześcijańskim Credo. Nikt inny nie został też opisany przez Ewangelistów równie szczegółowo pod względem psychologicznym ‒ to jedyna postać, która okazuje tak różne emocje. Istnieje zarówno „czarna”, jak i „biała” legenda Piłata – np. w Kościele etiopskim jest uznawany za świętego! 

Agamben w swej erudycyjnej, lecz bardzo przystępnej książce analizuje postać Piłata i stawia pytania frapujące zarówno dla wierzących, jak i dla niewierzących.

Czy Piłat był jedynie wykonawcą Bożego planu, czy kimś więcej? Był odważny i zdecydowany czy tchórzliwy? Na ile proces Jezusa przebiegał zgodnie z procedurami prawa rzymskiego? Kto tak naprawdę był w nim sędzią? I czy w ogóle można mówić o procesie, skoro nie zapadł wyrok?

Najsłynniejszy proces w dziejach ludzkości oczami jednego z najwybitniejszych współczesnych filozofów

 

Poncjusz Piłat od dawna fascynował artystów i filozofów. O tym, jak istotną postacią jest w naszej kulturze, świadczy fakt, że poza Jezusem i Maryją jest jedynym człowiekiem, którego imię pojawia się w chrześcijańskim Credo. Nikt inny nie został też opisany przez Ewangelistów równie szczegółowo pod względem psychologicznym ‒ to jedyna postać, która okazuje tak różne emocje. Istnieje zarówno „czarna”, jak i „biała” legenda Piłata – np. w Kościele etiopskim jest uznawany za świętego! 

Agamben w swej erudycyjnej, lecz bardzo przystępnej książce analizuje postać Piłata i stawia pytania frapujące zarówno dla wierzących, jak i dla niewierzących.

Czy Piłat był jedynie wykonawcą Bożego planu, czy kimś więcej? Był odważny i zdecydowany czy tchórzliwy? Na ile proces Jezusa przebiegał zgodnie z procedurami prawa rzymskiego? Kto tak naprawdę był w nim sędzią? I czy w ogóle można mówić o procesie, skoro nie zapadł wyrok?

 

1

Sýmbolon, Credo, w którym chrześcijanie zawarli treść swojej wiary, obok Jezusa Chrystusa i Maryi Dziewicy wymienia jeszcze tylko jedno imię, skądinąd mające niewiele wspólnego – przynajmniej na pozór – z kontekstem teologicznym. Co więcej, imię to należy do poganina Poncjusza Piłata: „staurothenta te yper emon epi Pontiou Pilatou” – „ukrzyżowany pod Poncjuszem Piłatem”. Imię Piłata nie pojawiało się w wyznaniu wiary spisanym przez ojców Kościoła w Nicei w roku 325. Zostało dodane do Credo w roku 381, podczas soboru konstantynopolitańskiego, jak się wydaje ‒ w celu umiejscowienia męki Pańskiej także w czasie historycznym. Schmitt pisze:

Chrześcijańskie Credo mówi o wydarzeniach historycznych. Poncjusz Piłat rzeczywiście znajduje się na swoim miejscu; nie jest na przykład pechowcem, który dziwnym trafem tam się zabłąkał1.

Nie ulega wątpliwości, że chrześcijaństwo jest religią historyczną, a „cuda”, o których opowiada, to fakty zazwyczaj – czy raczej prawie zawsze – historycznie potwierdzone. Jeśli zatem prawdą jest, że narodzenie Chrystusa to „dziejowe wydarzenie nieskończonej, niedającej się posiąść i zawładnąć jednorazowości”2, wówczas proces wytoczony Jezusowi stanowi jeden z kluczowych momentów w historii ludzkości, takich, w których wieczność wchodzi w relację z historią. Tym większego znaczenia zatem nabiera odpowiedź na pytanie, jak i dlaczego owo przecięcie się czasowości z wiecznością, tego, co ludzkie, z tym, co boskie, przyjęło formę krisis: procesu prawnego.

1 C. Schmitt, Trzy możliwości chrześcijańskiego obrazu historii, tłum. J. Ostrowski, „Kronos” 2010, nr 2, s. 166.

2 Tamże, s. 165.

2

Dlaczego właśnie on, Piłat? Formuła w rodzaju Tiberiou kaesaros – którą można było przeczytać na bitych przez Piłata monetach i którą posłużył się Łukasz (właśnie tak datując początek działalności Jana Chrzciciela: „Było to w piętnastym roku rządów Tyberiusza”, Łk 3, 13), czy też sub Tiberio (jak mówi Wergiliusz u Dantego: „nacqui sub Iulio” – „urodziłem się za Jula Cezara”, Piekło I, 224) – byłaby tu z pewnością bardziej na miejscu. Jeśli ojcowie Kościoła wybrali Piłata, a nie Tyberiusza czy też – jak pisze Tacyt w jednym z nielicznych pozabiblijnych świadectw, które o nim wspominają – „prokuratora”5 Judei, a nie Cezara, oznacza to, że nad bezsprzecznie istotną motywacją historyczną górę wzięła rola, jaką Piłat odgrywa w narracji ewangelistów. Pedantyczna uwaga, z którą – przede wszystkim Marek, ale także Łukasz i Mateusz – opisują niezdecydowanie Piłata, jego wciąż zmieniające się stanowisko i wahania, cytując dosłownie jego często bardzo enigmatyczne wypowiedzi, zdradza ich zamiar stworzenia postaci, być może po raz pierwszy, z jej indywidualnością i psychologiczną głębią. To właśnie owa żywość obrazu Piłata, który przekazały nam ewangelie, kazała Johannowi Kasparowi Lavaterowi napisać w liście do Goethego w roku 1781: „znajduję w nim wszystko: niebo, ziemię, cnoty, grzechy, mądrość, szaleństwo, przeznaczenie i wolność: on jest symbolem tego wszystkiego we wszystkim”. W tym sensie można uznać, że Piłat jest jedyną prawdziwą „postacią” ewangelii (Nietzsche napisał o nim w Antychrześcijaninie: „w całym Nowym Testamencie jest tylko jedna jedyna postać, której nie sposób nie darzyć czcią”6), człowiekiem, który zdradza nam swoje namiętności: „namiestnik bardzo się dziwił”, Mt 27, 14; „Gdy Piłat usłyszał te słowa, uląkł się jeszcze bardziej”, Mt 19, 8; okazuje irytację i złość (gdy wykrzykuje do Jezusa, który milczy, zamiast odpowiadać na jego pytania: „Nie chcesz mówić ze mną? Czy nie wiesz, że mam władzę uwolnić Ciebie i mam władzę Ciebie ukrzyżować?”, J 19, 10), ironię (którą niektórzy wyczuwają w jego osławionym pytaniu: „Cóż to jest prawda?”, J 18, 38), obłudną drobiazgowość (o której świadczy zarówno podniesienie kwestii kompetencji Heroda, jak i rytualne obmycie rąk, mające go oczyścić z winy za przelanie krwi niewinnego), zniecierpliwienie (owo kategoryczne: „Com napisał, napisałem”, J 19, 22, skierowane do kapłanów domagających się zmiany treści napisu umieszczonego na krzyżu). Poznajemy także pobieżnie jego żonę, która w trakcie procesu przesyła mu wiadomość, aby nie skazywał Jezusa: „Nie miej nic do czynienia z tym Sprawiedliwym, bo dzisiaj we śnie wiele nacierpiałam się z Jego powodu”, Mt 27, 19.

3 Wszystkie cytaty z Pisma Świętego według: Biblia Tysiąclecia Online, Poznań 2003.

4 D. Alighieri, Boska komedia, tłum. E. Porębowicz, Warszawa 1922.

5 Por. Tacyt (Publius Cornelius Tacitus), Dzieje roczne (Annales) (fragmenty), tłum. A. Naruszewicz, oprac. J. Starnawski, Łódź 2000, s. 40 (ks. XV).

6 F. Nietzsche, Antychrześcijanin. Przekleństwo chrześcijaństwa, tłum. G. Sowinski, przedm. Z. Kuderowicz, Kraków 1996, s. 87 (par. 46).

3

O tym swoistym powołaniu Piłata do bycia postacią pamiętał zarówno Michaił Bułhakow, kiedy w Mistrzu i Małgorzacie opowiadał ustami diabła swoje wspaniałe historie o prokuratorze Judei, jak i Alexander Lernet-Holenia, który w treść Il conte di Saint-Germain wplótł imponującą teologiczną farsę. Przede wszystkim jednak świadectwem owego powołania jest istnienie w tekstach, które wciąż nazywane są „apokryfami” Nowego Testamentu (a choć przyjęło się stosować ten termin na określenie „tego, co fałszywe, nieautentyczne”, w rzeczywistości oznacza on po prostu „to, co ukryte”), prawdziwego cyklu o Piłacie, zwłaszcza w Ewangelii Nikodema7, w której proces Jezusa przedstawiony jest w sposób nieporównanie bardziej szczegółowy niż w ewangeliach synoptycznych.

Kiedy Jezus zostaje doprowadzony przed oblicze Piłata, szczyty znaków, które trzymają chorążowie, w sposób cudowny pochylają się ku Niemu. W procesie uczestniczy dwunastu prozelitów, którzy w odpowiedzi na zarzut, jakoby Jezus był „zrodzony z cudzołóstwa”, zeznają, że Józef był poślubiony Maryi, a także Nikodem, również świadczący na korzyść Jezusa. Mówiąc najogólniej, cały proces w Ewangelii Nikodema przedstawiony jest w dramatyczny sposób jako spór żydowskich oskarżycieli (nazwanych tu po imieniu: Annasz, Kajfasz, Semes, Dathanes, Gamaliel, Judasz, Lewi, Neftali, Aleksander, Jair8) z Piłatem, który często traci cierpliwość i w sposób niemal ostentacyjny staje po stronie Jezusa. Także z tego względu, że jego żona „jest nabożna, a nawet szczególnie skłania się ku wam, Żydom”9. Dialog Piłata z Jezusem na temat prawdy, który w ewangeliach synoptycznych urywa się nagle na pytaniu Piłata, tu – jak się przekonamy – ciągnie się dalej i nabiera całkiem innego znaczenia. Tym bardziej nieoczekiwane wydaje się stanowisko, jakie ostatecznie zajmuje Piłat, gdy w przypływie strachu ulega naleganiom Hebrajczyków i skazuje Chrystusa na ubiczowanie i śmierć krzyżową.

7 Apokryfy Nowego Testamentu. Ewangelie apokryficzne, cz. 2, red. ks. M. Starowieyski, Kraków 2003, s. 633–671.

8 Na podstawie Ewangelii Nikodema (I, 1) – Apokryfy Nowego Testamentu, dz. cyt., s. 636.

9 Ewangelia Nikodema (II, 1), w: Apokryfy Nowego Testamentu. Ewangelie apokryficzne, t. 1, red. ks. M. Starowieyski, Lublin 1980, s. 428 (wydanie z 2003 r., z którego zaczerpnięte zostały pozostałe cytowane fragmenty, nie zawiera tego ustępu – przyp. red.).

4

Dostępne w wersji pełnej

5

Dostępne w wersji pełnej

6

Dostępne w wersji pełnej

7

Dostępne w wersji pełnej

8

Dostępne w wersji pełnej

9

Dostępne w wersji pełnej

10

Dostępne w wersji pełnej

11

Dostępne w wersji pełnej

12

Dostępne w wersji pełnej

13

Dostępne w wersji pełnej

14

Dostępne w wersji pełnej

15

Dostępne w wersji pełnej

16

Dostępne w wersji pełnej

17

Dostępne w wersji pełnej

18

Dostępne w wersji pełnej

19

Dostępne w wersji pełnej

Glosy

Dostępne w wersji pełnej

Mateusz Burzyk, Mikołaj Ratajczak

Posłowie:

człowiek nie osądził Boga, Bóg nie osądzi świata.

Giorgio Agamben i teologia polityczna

Dostępne w wersji pełnej

Indeks osób

Dostępne w wersji pełnej

TYTUŁ ORYGINAŁU

Pilato e Gesú

PROJEKT OKŁADKI I PROJEKT TYPOGRAFICZNY SERII

Wojtek Kwiecień-Janikowski

OPIEKA REDAKCYJNA

Ilona Klimek

Elżbieta Kot

ADIUSTACJA

Elżbieta Kot

KOREKTA

Irena Gubernat

Barbara Gąsiorowska

© 2013 nottetempo srl

Copyright © by for this edition by SIW Znak Sp. z o.o.

Posłowie

Copyright © by Mateusz Burzyk

Copyright © by Mikołaj Ratajczak

ISBN 978-83-240-4390-3

Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl

Więcej o naszych autorach i książkach:

www.wydawnictwoznak.pl

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak,

30-105 Kraków, ul. Kościuszki 37

Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569,

e-mail: czytelnicy@znak.com.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

woblink.com

KSIĄŻKI TEGO AUTORA

Piłat i Jezus 

POLECANE W TEJ KATEGORII

Małpa w każdym z nas. Dlaczego seks, przemoc i życzliwość są częścią natury człowieka?