Małe życie

Małe życie

Autorzy: Hanya Yanagihara

Wydawnictwo: WAB

Kategorie: Obyczajowe

Typ: e-book

Formaty: MOBI EPUB

Ilość stron: 800

Cena książki papierowej: 59.99 zł

cena od: 33.01 zł

Poruszający obraz dojrzewania, sukcesu, traumy i przyjaźni. Najgłośniejsza amerykańska powieść 2015 roku, która wzbudziła falę zachwytu, a zarazem gorącą dyskusję wśród krytyków i czytelników.

Pochodząca z Hawajów amerykańska pisarka opisuje kilkadziesiąt lat z życia czterech przyjaciół. Bohaterów powieści poznajemy w chwili, gdy kończą studia i przenoszą się do Nowego Jorku. Przetrwanie, nie mówiąc już o sukcesie, w jednym z najwspanialszych miast świata nie jest łatwe, lecz szczęście wydaje się im sprzyjać. Pełen temperamentu JB jest malarzem i z czasem zaczyna brylować w kręgach nowojorskiej bohemy. Malcolm zostaje uznanym architektem, a Willem robi błyskotliwą karierę aktorską. Najbardziej tajemniczy z nich, Jude, przejawia wybitny talent matematyczny, a jako prawnik również odnosi sukces za sukcesem. W przeciwieństwie do przyjaciół nigdy jednak nie wspomina o swojej przeszłości ani o rodzinie, choć poważne problemy zdrowotne i emocjonalne wskazują na to, że w jego życiu wydarzyło się coś, o czym nie potrafi zapomnieć.

 

Willem, Malcolm i JB stopniowo odkrywać będą straszną prawdę, która kładzie się cieniem na całym życiu przyjaciela. Nieuchronnie nadchodzi dla nich czas trudnej próby empatii i dojrzałości. Co będą gotowi poświęcić, by ratować Jude’a, pogrążającego się w mroku? Oto poruszająca do głębi opowieść o życiu w wielkim mieście, które daje szansę na zapomnienie o przeszłości, oraz o życiu w bólu, który nie pozwala zapomnieć. To proza, która w całym swoim pięknie opisuje doświadczenie zła, granice ludzkiej wytrzymałości i tyranię pamięci.

 

Powieść Małe życie w Ameryce i w Anglii odniosła ogromny sukces wśród krytyków i czytelników – trafiła do finału Nagrody Bookera i National Book Award, otrzymała prestiżową Kirkus Prize, znalazła się na czele rankingów najlepszych powieści 2015 roku sporządzonych przez najważniejsze tytuły prasowe, rozgłośnie radiowe i portale internetowe (m.in. The New York Times, The Washington Post, The Wall Street Journal, The Guardian, The BuzzFeed, The Goodreads, Oprah). Prawa do opublikowania powieści dotychczas sprzedano do dwudziestu krajów.

 

2015 był to rok ogromnych i ogromnie nagłośnionych amerykańskich powieści, a tą, która zawładnęła wszystkimi, była faworytka w konkursie o Nagrodę Bookera: powieść Małe życie Hanyi Yanagihary, która jednych wprawiła w zachwyt, innych w irytację.
Justine Jordan, „The Guardian”

 

Ta potężna powieść dowodzi, że Yanagihara to obecnie jedna z najwybitniejszych amerykańskich powieściopisarek. Oto pełne rozmachu studium traumy i przyjaźni, tak wnikliwe i inteligentne, że będzie miarą wszystkich powieści podejmujących podobne tematy (a jest ich wiele).Sam Sacks, „The Wall Street Journal”

 

Zamiłowanie do detali i analiza kilku dekad życia bohaterów pozwoliły Yanagiharze stworzyć przenikliwe studium charakterów, tyleż budujące, co druzgoczące. To życie jak każde inne, ale pod jej piórem staje się tkliwe i znaczące, wzruszające i wyjątkowe; wcale nie takie „małe życie”.

Nicole Lee, „The Washington Post”

 

Wyśmienita, niepokojąca powieść, która z portretu pokolenia zmienia się w mroczną, choć przepełnioną czułością historię. To poruszające studium ludzkiego okrucieństwa ma bowiem kontrapunkt: pokrzepiającą moc przyjaźni. – „The New Yorker”

 

Już po lekturze kilkudziesięciu stron staje się jasne, że Yanagihara napisała coś więcej niż typowy bildungsroman o życiu w wielkim mieście. Małe życie to przewrotna książka – przyjmując atrybuty wielkiej powieści społeczno-obyczajowej przynosi intrygujące rozważania o przemocy seksualnej, cierpieniu i traumie.Jon Michaud, „The New Yorker”

 

 

Hanya Yanagihara (ur. 1975, Los Angeles) – pochodząca z Hawajów amerykańska pisarka i dziennikarka, od lat mieszka w Nowym Jorku. Współpracowała z luksusowym pismem „Conde Nast Traveler”, a obecnie sprawuje funkcję wicenaczelnej magazynu „T: The New York Times Style Magazine”. Jej debiutancka powieść, The People in the Trees, ukazała się w 2013 roku, zbierając bardzo dobre recenzje. Wydana w 2015 roku powieść, A Little Life (Małe życie) stała się wielkim bestsellerem, uczyniła z autorki gwiazdę pierwszej wielkości i przyniosła jej nominacje do najważniejszych nagród literackich w Stanach Zjednoczonych i w Anglii.

 

Hanya Yanagihara

MAŁE ŻYCIE

przełożyła Jolanta Kozak

Tytuł oryginału: A Little Life

Copyright © Hanya Yanagihara, 2015

Copyright © for the Polish edition by Grupa Wydawnicza Foksal, MMXVI

Copyright © for the Polish translation by Jolanta Kozak, MMXVI

Wydanie I

Warszawa, MMXVI

Spis treści

Dedykacja

I. Lispenard Street1

2

3

II. Postczłowiek1

2

3

III. Upiększacze1

2

3

IV. Aksjomat równości1

2

3

V. Szczęśliwe lata1

2

3

VI. Drogi Towarzyszu1

2

3

VII. Lispenard StreetPodziękowania

Przypisy

Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.

Jaredowi Hohltowi z przyjaźnią, z miłością

I

Lispenard Street

1

Mieszkanie numer jedenaście miało tylko jedną szafę, za to były tam rozsuwane oszklone drzwi otwierające się na mały balkon, z którego dało się obserwować mężczyznę po drugiej stronie ulicy, siedzącego na zewnątrz w samej koszulce i szortach, chociaż był październik, i palącego papierosa. Willem uniósł dłoń w geście powitania, ale tamten mu nie odmachnął.

Gdy Willem wszedł do pokoju, Jude bawił się przeszklonymi drzwiami szafy, otwierając je i zamykając.

– Jest tylko jedna szafa – powiedział.

– Nic nie szkodzi – odparł na to Willem. – I tak nie miałbym co w niej trzymać.

– Ani ja. – Uśmiechnęli się do siebie. Agentka wynajmu dreptała za nimi. – Bierzemy je – oznajmił Jude.

Jednak gdy wrócili do biura wynajmu, poinformowano ich, że nie mogą wynająć tego mieszkania.

– Dlaczego? – spytał Jude agentkę.

– Nie zarabiają panowie wystarczająco dużo na pokrycie sześciomiesięcznego czynszu i nie mają panowie żadnych oszczędności – odparła agentka, nagle opryskliwa. Sprawdziła ich kredyt i konto bankowe i poniewczasie uświadomiła sobie, że jest coś nie w porządku z dwoma facetami po dwudziestce, którzy nie są parą, a jednak chcą wynająć mieszkanie z jedną sypialnią na nudnym (lecz kosztownym) odcinku Dwudziestej Piątej Ulicy. – Mają panowie kogoś, kto mógłby za panów poręczyć? Szefa? Rodziców?

– Nasi rodzice nie żyją – odparł pospiesznie Willem.

Agentka westchnęła.

– W takim razie radzę panom obniżyć oczekiwania. Nikt, kto zawiaduje dobrze utrzymanym budynkiem, nie wynajmie lokum kandydatom z panów profilem finansowym. – Po czym wstała, wyraźnie kończąc rozmowę, i wymownie spojrzała na drzwi.

Kiedy to oznajmili JB i Malcolmowi, przedstawili całą rzecz jako komedię: podłoga mieszkania była cała w mysich odchodach, a agentka się naburmuszyła, bo robiła słodkie oczy do Willema, a on nic.

– Kto by zresztą chciał mieszkać na Dwudziestej Piątej róg Drugiej – skomentował JB.

Siedzieli w Pho Viet Huong w Chinatown, gdzie dwa razy w miesiącu umawiali się na obiad. Pho Viet Huong nie był specjalnie dobry – pho była podejrzanie słodka, sok limonkowy mydlany i po każdej wizycie co najmniej jeden z nich czuł się struty – a jednak przychodzili tam, z przyzwyczajenia i z konieczności. W Pho Viet Huong można było zjeść miskę zupy albo kanapkę za pięć dolarów, można też było wybrać danie za osiem do dziesięciu dolarów, ale za to wielką porcję, której połowę dało się zaoszczędzić na następny dzień albo na późniejszą kolację tego samego wieczoru. Tylko Malcolm nigdy nie zjadał całej porcji, ale też nie odkładał połowy na jutro, bo gdy się najadł, odstawiał talerz na środek stołu, żeby Willem i JB – którzy byli wiecznie głodni – dojedli resztę.

– Oczywiście, że nie chcemy mieszkać na rogu Dwudziestej Piątej i Drugiej, JB – odrzekł Willem z anielską cierpliwością – tylko że nie bardzo mamy wybór. Nie mamy pieniędzy, pamiętasz?

– Nie rozumiem, czemu nie zostaniesz tam, gdzie jesteś – powiedział Malcolm, który przesuwał właśnie po talerzu grzyby i tofu.

Zawsze zamawiał to samo: grzyby ostrygowe z duszonym tofu w zawiesistym brązowym sosie. Willem i JB śledzili jego ruchy.

– No bo nie mogę – odparł Willem. – Zapomniałeś? – Tłumaczył to Malcolmowi chyba z dziesięć razy przez ostatnie trzy miesiące. – Chłopak Merritta się wprowadza, więc ja muszę się wynieść.

– Ale dlaczego to ty masz się wynosić?

– Bo umowa wynajmu jest na nazwisko Merritt – uciął JB.

– Aha – mruknął Malcolm. I zamilkł. Często zapominał o tym, co uważał za nieistotny szczegół, ale też nie zżymał się, gdy inni mu to wypominali. – No tak. – Przesunął grzyby na środek stołu. – Ale ty, Jude…

– Nie mogę wiecznie tkwić u ciebie, Malcolm. Twoi rodzice mnie pewnego dnia ukatrupią.

– Moi rodzice cię uwielbiają.

– Miło, że tak mówisz. Ale przestaną mnie uwielbiać, jeśli się nie wyprowadzę, i to szybko.

Malcolm był jedynym z ich czwórki, który mieszkał w domu rodziców, a JB często mawiał, że gdyby on miał taki dom jak Malcolm, to też by się go trzymał. Nie żeby dom był szczególnie wspaniały – w istocie był stary i zaniedbany, a Willem wbił sobie kiedyś drzazgę, przesuwając ręką po balustradzie – ale za to był duży: prawdziwa kamienica z Upper East Side. Siostra Malcolma, Flora, która była trzy lata starsza od niego, wyniosła się ostatnio z mieszkania w suterenie, a na jej miejsce wprowadził się Jude, z tym że miało to być rozwiązanie krótkoterminowe. W końcu rodzice Malcolma upomną się o ten lokal, żeby go zamienić na biuro agencji literackiej jego matki, co oznaczało, że Jude (któremu zresztą trudno było pokonywać wiodące w dół schody) musiał szukać innego mieszkania.

I naturalne było, że zamieszka z Willemem; przez całe studia dzielili pokój w akademiku. Na pierwszym roku we czterech zajmowali lokum składające się z obitego boazerią wspólnego pokoju, gdzie stały ich biurka, krzesła i kanapa, którą ciotka JB dostarczyła Przewozem Mebli, oraz drugiego, znacznie mniejszego pokoju, do którego wciśnięto dwa piętrowe łóżka. Pokój był tak wąski, że gdy Malcolm i Jude położyli się na swoich dolnych pryczach, bez trudu mogli chwycić się za ręce. Jedna część pomieszczenia należała do Malcolma i JB, druga – do Jude’a i Willema.

– Czarni przeciwko białym – mawiał JB.

– Jude nie jest biały – protestował Willem.

– A ja nie jestem czarny – dorzucał Malcolm, bardziej, żeby wkurzyć JB, niż dlatego, że w to wierzył.

– Cóż… – odezwał się teraz JB, przysuwając sobie widelcem talerz z grzybami. – Pewnie moglibyście obaj sprowadzić się do mnie, ale coś mi się zdaje, że nie przypadłoby wam to do gustu.

JB mieszkał na solidnym, zasyfionym strychu w Małej Italii, pełnym dziwnych korytarzy prowadzących do nieużywanych ślepych zaułków o dziwacznych kształtach i półpokoi. Był to niedokończony budynek pokryty sheetrockiem, należący do ich kumpla z college’u. Ezra był artystą, kiepskim, ale on nie musiał być dobry, bo jak mu stale wypominał JB, przez całe życie nie będzie musiał nawet palcem kiwnąć. Nie dość, że sam nie będzie musiał pracować, to jeszcze dzieci dzieci jego dzieci nie będą musiały hańbić się pracą. Mogą przez pokolenia produkować złą, niesprzedającą się, bezwartościową sztukę, a i tak stać ich będzie na najlepsze oleje i niepraktyczne wielkie lofty w centrum Manhattanu, które będą mogli zagracać owocami swoich marnych decyzji architektonicznych. A jak im się znudzi żywot artystów – JB był przekonany, że tak się stanie w przypadku Ezry – wystarczy, że zadzwonią do urzędników zawiadujących ich trustem, a otrzymają ot tak zastrzyk gotówki, sumę tak pokaźną, że trzej przyjaciele (może poza Malcolmem) nie widzieli podobnej na oczy ani nawet nie mogli o tym marzyć. Ezra był użyteczną znajomością, nie tylko dlatego że pozwolił JB i paru innym kumplom ze szkoły zamieszkać w swoim apartamencie – gdzie zawsze cztery czy pięć osób korzystało z kątów poddasza – ale także dlatego że był poczciwy i hojny i lubił wydawać huczne przyjęcia, na których masa jadła, dragów i alkoholu dostępna była za friko.

– Moment – powiedział JB, odkładając pałeczki. – Właśnie mi się przypomniało, że w redakcji jest taka jedna, co chce wynająć chatę w imieniu swojej ciotki. Zdaje się, że na skraju Chinatown.

– Za ile? – spytał Willem.

– Prawdopodobnie za darmo, nie miała nawet pojęcia, jaką rzucić cenę. Chce tam mieć kogoś, kogo zna.

– Myślisz, że mógłbyś szepnąć o nas słówko?

– Nawet lepiej: przedstawię was. Dacie radę wpaść do redakcji jutro?

Jude westchnął.

– Ja się nie wyrwę.

Spojrzał na Willema.

– Nie ma problemu. Ja mogę. O której?

– Pewnie w porze lunchu. Pierwsza?

– Będę o pierwszej.

Willem był nadal głodny, ale pozwolił JB dojeść swoje grzyby. Posiedzieli potem jeszcze trochę, bo czasami Malcolm zamawiał lody dżakfrutowe, jedyną zjadliwą pozycję w menu, po dwóch łyżeczkach je odsuwał i Willem z JB mogli dokończyć porcję. Ale tym razem Malcolm nie zamówił lodów, więc poprosili o rachunek, żeby go przestudiować i podzielić sumę co do dolara.

Nazajutrz Willem stawił się u JB w redakcji. JB pracował jako recepcjonista w małym, lecz prestiżowym czasopiśmie z siedzibą w SoHo, zajmującym się wielkomiejskim światem sztuki. Była to dla JB posada strategiczna, gdyż – jak wyjaśnił Willemowi pewnego wieczoru – miał taki plan, że zaprzyjaźni się z którymś z redaktorów, dzięki czemu jego prace zostaną zaprezentowane na łamach pisma. Szacował, że cała akcja powinna potrwać z pół roku, co oznaczało, że zostały mu jeszcze trzy miesiące.

JB obnosił się w pracy z miną wyrażającą łagodne niedowierzanie – zarówno w to, że w ogóle pracuje, jak też w to, że nikt jak dotąd nie docenił jego geniuszu. Nie był dobrym recepcjonistą. Chociaż telefon dzwonił w zasadzie nieustannie, JB rzadko go odbierał. Jeśli chciał się z nim skontaktować któryś z kolegów (sygnał telefonii komórkowej w budynku czasem zanikał), musiał zastosować specjalny kod: dwa dzwonki, odłożenie słuchawki i dopiero telefon właściwy. A i wówczas JB nie zawsze odebrał – ręce miał zajęte pod kontuarem rozczesywaniem i splataniem kłębów włosów z worka na śmieci, który trzymał u stóp.

JB przechodził bowiem, jak to sam określił, fazę włosów. Ostatnio postanowił odejść od malarstwa na rzecz rzeźby z czarnych włosów. Każdy z jego kolegów spędził wyczerpujący tydzień dreptania za JB od fryzjera męskiego do salonu damskiego w dzielnicach Queens, Brooklyn, Bronx i Manhattan, czekania na zewnątrz, gdy JB wchodził do środka, żeby poprosić właścicieli o zmiecione sterty włosów, a potem holowania coraz cięższego worka za dumnym artystą. Wśród wczesnych prac JB znalazła się Maczuga – piłka tenisowa, którą ogolił, przeciął i napełnił piaskiem, a następnie oblepił klejem i turlał po dywanie włosów, aż powierzchnia zaczęła falować niczym podwodne wodorosty – a także The Kwotidien, seria przedmiotów codziennego użytku – zszywacz do papieru, drewniana łopatka, filiżanka – oblepionych sierścią. Teraz JB pracował nad projektem na dużą skalę, o którym odmawiał dłuższej dyskusji z kolegami – pokrótce projekt wymaga rozczesywania i splatania włosów różnej długości, aby otrzymać z pozoru nieskończony sznur nastroszonych czarnych kłaków. W ubiegły piątek obietnicą pizzy i piwa zwabił kolegów do pomocy przy splataniu, jednak po wielu godzinach nudnej roboty stało się jasne, że żadnej pizzy ani piwa nie będzie, więc koledzy wyszli, nieco zirytowani, ale nie bardzo zdziwieni.

Projekt Włosy nudził wszystkich, chociaż Jude – jako jedyny spośród nich – uważał, że obiekty są śliczne, a ich wartość artystyczna zostanie kiedyś dostrzeżona. W podzięce JB ofiarował mu pokrytą sierścią szczotkę do włosów. Inna rzecz, że później odebrał prezent, bo pojawiła się szansa sprzedania go przyjacielowi ojca Ezry – facet nie kupił, ale JB nigdy nie oddał szczotki Jude’owi. Projekt Włosy okazał się problematyczny także pod innym względem; któregoś wieczoru, kiedy we trzech znów dali się zwabić do Małej Italii na kolejne rozczesywanie, Malcolm zauważył, że włosy śmierdzą. Istotnie – nie śmierdziały niczym obrzydliwym, ale wydzielały ostry, metaliczny zapaszek niemytej głowy. Na to JB dostał jednego ze swoich ataków szału, nazwał Malcolma samonienawidzącym się czarnuchem, wujem Tomem i zdrajcą rasy, a wtedy Malcolm, który rzadko się złościł, ale wściekały go tego rodzaju pomówienia, wlał swoje wino do najbliżej stojącego worka z włosami, po czym wstał i ostentacyjnie wyszedł. Jude pospieszył, najszybciej, jak mógł, za nim, a Willem został, żeby udobruchać JB. I chociaż przeciwnicy nazajutrz się pogodzili, to ostatecznie Willem z Jude’em poczuli (niesprawiedliwie, sami to wiedzieli) większą złość na Malcolma, bo w następny weekend musieli wrócić do Queens i znowu zbierać włosy po fryzjerach, żeby zrekompensować JB zmarnowany worek.

– Jak tam życie na czarnej planecie? – spytał teraz Willem, zwracając się do JB.

– Czarno – odparł JB, wpychając kłąb włosów, który właśnie rozplątywał, z powrotem do worka. – Chodźmy. Powiedziałem Annice, że przyjdziemy tam o wpół do drugiej.

Telefon recepcji zaczął dzwonić.

– Nie odbierzesz?

– Zadzwonią później.

Szli w stronę centrum, a JB narzekał. Jak dotąd koncentrował swoje uwodzicielskie wysiłki na starszym redaktorze imieniem Dean, zwanym przez wszystkich DeeAnn. Byli nawet, z Willemem i Malcolmem, na imprezie w Dakocie, w mieszkaniu rodziców któregoś z młodszych redaktorów, gdzie z jednego obwieszonego dziełami sztuki pokoju przechodziło się do następnego, równie obwieszonego dziełami sztuki. Podczas gdy JB gadał w kuchni z kolegami z pracy, Malcolm i Willem przeszli się po apartamencie (a gdzie był Jude owego wieczoru? Pewnie pracował), podziwiając serię prac Edwarda Burtynsky’ego w pokoju gościnnym, zestaw wież ciśnień Becherów ustawionych w czterech czy pięciu rzędach na biurku w gabinecie, gigantycznego Gursky’ego ciągnącego się nad połową regałów w bibliotece oraz, w sypialni małżeńskiej, całą ścianę fotogramów Diane Arbus, rozwieszonych tak gęsto, że tylko na górze i dole ściany widać było kilkucentymetrowe prześwity. Podziwiali właśnie zdjęcie dwóch dziewczynek o słodkich buziach z zespołem Downa, pozujących w zbyt ciasnych, zbyt dziecinnych kostiumach kąpielowych, gdy podszedł do nich Dean. Był wysoki, ale miał drobną, ospowatą twarzyczkę susła, przez co wydawał się zezwierzęciały i niebudzący zaufania. Malcolm i Willem przedstawili się i wyjaśnili, że znaleźli się tutaj jako przyjaciele JB. Dean odwdzięczył im się informacją, że jest jednym ze starszych redaktorów pisma, zawiadującym działem sztuki.

– Ach tak – odparł ostrożnie Willem, pilnując się, żeby nie zerknąć na Malcolma, którego reakcjom nie ufał. JB wspominał im, że upatrzył sobie na potencjalną ofiarę szefa działu sztuki: to musiał być ten.

– Widzieliście kiedyś coś podobnego? – spytał Dean, gestem ręki ogarniając prace Arbus.

– Nigdy – przyznał Willem. – Uwielbiam Diane Arbus.

Dean zesztywniał, a jego drobne rysy zbiegły się w centrum twarzy.

– Prawidłowo: DeeAnn.

– Słucham?

– DeeAnn. Jej imię wymawia się DeeAnn.

Ledwo zdołali wyjść z pokoju bez parsknięcia śmiechem.

– DeeAnn! – powtórzył później JB, gdy mu opowiedzieli całą historię. – Chryste! Co za pretensjonalny dupek.

– Przecież to twój pretensjonalny dupek – przypomniał Jude. I od tej pory nigdy nie mówili o Deanie inaczej jak DeeAnn.

Niestety wydawało się, że pomimo niezmordowanych umizgów do DeeAnn w ciągu trzech miesięcy perspektywa zaprezentowania prac JB w piśmie nie przybliżyła się ani na jotę. JB pozwolił nawet DeeAnn zrobić sobie laskę w saunie na siłowni – i dalej nic. JB codziennie znajdował pretekst, żeby przespacerować się do sekcji redaktorskiej, gdzie na tablicy ogłoszeń wywieszano na białych fiszkach tematy artykułów na najbliższe trzy miesiące, i sprawdzić listę nazwisk początkujących artystów – i codziennie doznawał rozczarowania. Zamiast swojego widział nazwiska rozmaitych beztalenci i pyszałków, osobników, którym należały się fory lub którzy znali kogoś, komu wypadało oddać przysługę.

„Jak tam któregoś dnia zobaczę Ezrę, to się zabiję”, deklarował za każdym razem JB, na co przyjaciele odpowiadali: „Nie zabijesz się, JB” albo: „Nie przejmuj się, JB, kiedyś tam zawiśniesz”, albo: „Na co ci oni, JB? Znajdź sobie innych protektorów”, a JB odpowiadał kolejno: „Jesteś pewien?”, „Szczerze, kurwa, wątpię”, „Zainwestowałem, kurwa, swój czas, całe trzy kurwa miesiące życia, więc będę się, kurwa, tego trzymał, bo inaczej wszystko, kurwa, na marne jak zawsze”. Jak zawsze oznaczało: szkołę średnią, powrót do Nowego Jorku, projekt Włosy albo życie w ogóle – w zależności od tego, jak nihilistycznie czuł się JB danego dnia.

Nadal biadolił, kiedy doszli do Lispenard Street. Willem, który mieszkał w mieście zaledwie od roku, nigdy nie słyszał o takiej ulicy, uliczce właściwie, długiej na dwie przecznice i biegnącej o jedną przecznicę od Kanału. Zresztą nawet JB, który się wychował na Brooklynie, nigdy nie zetknął się z tą nazwą.

Znaleźli dom i wcisnęli guzik domofonu 5C. Odpowiedziała dziewczyna, której głos przez domofon zabrzmiał skrzekliwie i głucho, i wpuściła ich do środka. Korytarz był wąski, z wysokim stropem i ścianami w kolorze gównianego brązu, przez co poczuli się jak na dnie studni.

Dziewczyna czekała w drzwiach mieszkania.

– Hej, JB – powiedziała, a potem spojrzała na Willema i zaczerwieniła się.

– Anniko, to mój przyjaciel Willem – przedstawił JB. – Willem, Annika pracuje w dziale sztuki. Jest spoko.

Annika spuściła wzrok i podniosła dłoń szybkim ruchem.

– Miło cię poznać – powiedziała do podłogi.

JB kopnął Willema w kostkę i wyszczerzył się do niego. Willem go zignorował.

– Mnie też miło cię poznać – powiedział.

– No więc to jest mieszkanie. Mojej ciotki. Mieszkała tu przez czterdzieści lat, ale właśnie się przeniosła do domu emeryta. – Annika paplała bardzo szybko i najwyraźniej doszła do wniosku, że najlepiej będzie traktować Willema jak zaćmienie Słońca i nie patrzeć na niego w ogóle. Trajkotała coraz szybciej, o ciotce, o tym, co ciotka stale powtarzała, że okolica się zmieniła, o tym, że nigdy nie słyszała nazwy Lispenard Street, póki się nie sprowadziła do centrum, i jak jej przykro, że lokal nie został odmalowany, ale ciotka wyprowadziła się dopiero co, więc ledwo zdołali go wysprzątać w ubiegły weekend. Patrzyła przy tym wszędzie, tylko nie na Willema: na sufit (wytłaczana cyna), na podłogę (popękany, ale zawsze parkiet), na ściany (na których dawno temu wisiały ramki ze zdjęciami, po których zostały duchy jaśniejszych plam), aż w końcu Willem musiał jej grzecznie przerwać i poprosić o pokazanie reszty mieszkania.

– Och, czujcie się jak u siebie – powiedziała Annika. – Zostawiam was samych. – Mimo to dalej dreptała za nimi, bardzo szybko opowiadając JB o jakimś Jasperze, który wykorzystuje Archera wprost nieprzyzwoicie, i pytając, czy to nie podejrzanie łatwe i dziwne jak na otwarty tekst. Willem był do niej teraz odwrócony plecami, więc gapiła się na niego otwarcie, nie przerywając paplaniny, która brzmiała coraz bardziej absurdalnie.

JB obserwował, jak Annika obserwuje Willema. Nie widział jej nigdy w takim stanie – takiej nerwowej i dziewczęcej (zazwyczaj była naburmuszona i milkliwa i nawet trochę jej się bano w redakcji, bo na ścianie nad swoim biurkiem przyczepiła pracochłonnie wykonaną rzeźbę serca z żyletek X-Acto), ale JB widział już masę kobiet zachowujących się w ten sposób w obecności Willema. Działał na wszystkie. Ich przyjaciel Lionel zwykł mawiać, że pewnie Willem w poprzednim życiu był rybakiem, bo bezwiednie wabi do siebie cipeczki. A Willem przeważnie (choć nie zawsze) pozostawał nieświadom własnej atrakcyjności. JB spytał kiedyś Malcolma, jak sądzi, dlaczego tak jest, a Malcolm powiedział, że Willem tego nie zauważa. JB tylko mruknął w odpowiedzi, ale rozumował tak: ponieważ Malcolm jest najmniej wrażliwą znaną mu osobą, to skoro nawet Malcolm zauważył reakcje kobiet na Willema, niemożliwe było, aby sam Willem ich nie spostrzegał. Jude wysunął odmienną hipotezę: jego zdaniem Willem nie reagował na kobiety, żeby mężczyźni wokół niego nie poczuli się przezeń zagrożeni. To już brzmiało bardziej sensownie. Willem był powszechnie lubiany i nigdy nie chciał wprawiać innych ludzi w zażenowanie, toteż możliwe, że, przynajmniej podświadomie, udaje coś w rodzaju ignorancji. Tak czy owak fascynujące było (i nigdy nie nudziło się trzem kumplom) obserwować Willema w otoczeniu kobiet, z czego chętnie sobie później dworowali, na co on zazwyczaj tylko się uśmiechał i nic nie mówił.

– Czy winda w tym domu działa? – zapytał nagle Willem, odwracając się.

– Słucham? – Annika była zaskoczona. – Tak, zwykle działa. – I ściągnęła blade usta w wąski uśmieszek, który (co JB uświadomił sobie ze skurczem żołądka) był w jej wydaniu flirtem. Och, Anniko, pomyślał JB. – A co zamierza pan wnieść do tego mieszkania?

– Naszego przyjaciela – odrzekł JB, uprzedzając Willema. – Ma kłopot z chodzeniem po schodach i potrzebuje sprawnej windy.

– Aha – powiedziała, znów się rumieniąc. Wróciła do wpatrywania się w podłogę. – Przepraszam. Tak, działa.

Mieszkanie nie było olśniewające. Przedpokój o powierzchni niewiele większej od wycieraczki, z którego na prawo wchodziło się do kuchni (gorącej, pochlapanej tłuszczem klitki), a na lewo do części jadalnej, zdolnej pomieścić może stolik karciany. Półścianka oddzielała tę przestrzeń od salonu z czterema oknami okratowanymi od zewnątrz i wychodzącymi na zaśmieconą ulicę. Na końcu korytarzyka po prawej stronie mieściła się łazienka o drzwiach z mlecznego szkła, z wysłużoną emaliowaną wanną, a naprzeciwko łazienki była sypialnia, długa i wąska, z jednym oknem. Stały tam dwa drewniane stelaże łóżek, równolegle, obydwa przysunięte do ścian. Na jednym z nich leżał materac, bulwiasty, bez wdzięku i ciężki jak zdechła szkapa.

– Materac nie był używany – powiedziała Annika.

Opowiedziała długą historię o tym, jak to sama chciała się tu wprowadzić, kupiła już nawet materac w ramach przygotowań, ale w końcu nigdy z niego nie skorzystała, bo zamieszkała z Clementem, przyjacielem, który wcale nie jest jej chłopakiem – Jezu, co za obciach powiedzieć coś takiego. W każdym razie jeśli Willem decyduje się na mieszkanie, to ona dorzuca materac gratis.

Willem podziękował.

– Co sądzisz, JB? – zapytał.

Co sądził? Sądził, że to szambo. Oczywiście, sam też mieszkał w szambie, ale to było jego szambo z wyboru, a ponieważ miał je za darmo, to pieniądze, które wydałby na czynsz, wydawał na farby, przybory malarskie, dragi i od czasu do czasu taksówkę. Gdyby jednak Ezra zdecydował kiedyś, że chce pobierać czynsz, to JB nie mieszkałby tam ani dnia dłużej. Rodzina JB nie miała tyle forsy co rodzice Ezry albo Malcolma, ale nigdy by się nie zgodziła, żeby JB wyrzucał pieniądze na mieszkanie w szambie. Albo znaleźliby mu coś lepszego, albo dali miesięczną zapomogę, żeby go wesprzeć. Lecz Willem z Jude’em nie mieli takiego wyboru: musieli sami o siebie zadbać, a że pieniędzy zawsze brakowało, byli zmuszeni zamieszkać w szambie. A skoro już, to lepsze takie szambo niż jakieś inne, bo po pierwsze, tanie, po drugie, w śródmieściu, po trzecie, osoba wynajmująca miała chrapkę na pięćdziesiąt procent ich pary.

– Myślę, że jest idealne – powiedział JB, a Willem przyznał mu rację.

Annika wydała okrzyk radości. Jeszcze tylko szybka wymiana zdań i po wszystkim. Annika zyskała lokatorów, a Willem i Jude dach nad głową. Na koniec JB przypomniał Willemowi, że nie miałby nic przeciwko temu, żeby przyjaciel postawił mu miskę klusek na lunch, zanim będzie musiał wrócić do redakcji.

JB nie był zwolennikiem introspekcji, ale jadąc pociągiem do matki w niedzielę, nie umiał powstrzymać się od uczucia pewnego samozadowolenia, połączonego z czymś na kształt wdzięczności, że ma takie życie i rodzinę, jakie ma.

Jego ojciec, który wyemigrował do Nowego Jorku z Haiti, zmarł, kiedy JB miał trzy lata, i chociaż JB wmawiał sobie, że pamięta jego twarz – dobrą, łagodną, z wąskim paskiem wąsów i policzkami, które wzdymały się jak śliwki, kiedy się uśmiechał – nigdy nie miał pewności, czy nie zdaje mu się tylko, że pamięta, dzięki częstemu wpatrywaniu się w fotografię na nocnej szafce matki. Był to jedyny jego smutek z dzieciństwa, a i ten był raczej rodzajem zobowiązania – JB nie miał ojca, a wiedział, że dzieci bez ojców noszą żałobę z powodu takiej straty. Osobiście nie doświadczał jednak tęsknoty. Po śmierci ojca matka – haitańska Amerykanka w drugim pokoleniu – zrobiła doktorat z pedagogiki, ucząc przez cały czas w publicznej szkole niedaleko domu, która jej zdaniem nie dorastała do poziomu jej syna. Zanim JB dzięki stypendium znalazł się w liceum, drogiej prywatnej szkole, do której musiał dojeżdżać z Brooklynu prawie godzinę, matka została dyrektorką innej szkoły, na Manhattanie, oraz adiunktem w Brooklyn College. Pisano o niej w „New York Timesie” – o jej innowacyjnej metodzie nauczania – i chociaż JB nie okazywał tego przed kolegami, był z niej dumny.

Matka zawsze była zajęta, kiedy dorastał, a jednak nigdy nie czuł się zaniedbywany, nigdy nie pomyślał, że matka woli od niego swoich studentów. W domu miał babcię, która mu gotowała, co tylko zechciał, śpiewała po francusku i dzień w dzień zapewniała go, że jest jej skarbem, geniuszem i mężczyzną jej życia. Były też ciotki: siostra matki, detektyw z Manhattanu, i jej partnerka życiowa, farmaceutka, też Amerykanka w drugim pokoleniu (z tym że pochodziła nie z Haiti, tylko z Portoryko). Ciotki nie miały dzieci, więc traktowały JB jak syna. Siostra matki uprawiała sport i nauczyła JB rzucać oraz łapać piłkę (nie bardzo się tym ekscytował, lecz w późniejszych latach umiejętność gry okazała się użyteczna w życiu towarzyskim), jej partnerka natomiast pasjonowała się sztuką. Jednym z najwcześniejszych wspomnień JB była wycieczka z tą ciotką do Museum of Modern Art, gdzie, pamięta to doskonale, gapił się na One: Number 31, 1950 oniemiały z zachwytu i ledwo słuchał ciotki wyjaśniającej, w jaki sposób Pollock namalował ten obraz.

W liceum, gdzie szczypta rewizjonizmu pozwalała mu się wyróżniać, a przede wszystkim wprawiać w zakłopotanie bogatych białych kolegów, JB zamazywał granice prawdy o swoim życiu. W legendzie na swój temat był czarnym półsierotą jakich wiele, z matką, która skończyła szkołę dopiero po jego urodzeniu (nie wspominał, że szkołą tą były studia wyższe, więc wszyscy przyjmowali, że ma na myśli szkołę średnią), i ciotką pracującą na ulicy (myśleli, że prostytutką, gdyż JB nie zająknął się, że ciotka jest policjantką). Jego ulubione zdjęcie rodzinne zrobił najbliższy przyjaciel z liceum, Daniel, któremu JB zdradził prawdę, zanim wpuścił go do domu, żeby pstryknął rodzinny portret. Daniel pracował nad cyklem zdjęć przedstawiających awans z nizin społecznych, toteż JB musiał pospiesznie skorygować wrażenie, że ma ciotkę ulicznicę i matkę, która ledwo czyta i pisze, zanim zaprosił przyjaciela do środka. Danielowi opadła szczęka, więc nie odezwał się ani słowem, a matka JB właśnie wtedy otworzyła im drzwi i kazała czym prędzej wchodzić, bo zimno, więc Daniel musiał usłuchać.

Wciąż oszołomiony, upozował grupę rodzinną w salonie: babcia JB, Yvette, zasiadła w swoim ulubionym fotelu z wysokim oparciem, a wokół niej stanęły po jednej stronie ciotka Christine ze swoją partnerką Silvią, a po drugiej JB i jego matka. W ostatniej jednak chwili babcia Yvette zażądała, żeby jej miejsce zajął JB.

– To on jest królem domu – poinformowała Daniela, mimo protestów wnuka. – Jean-Baptiste! Siadaj!

Usiadł. Na fotografii ściska podłokietniki pulchnymi dłońmi (już wtedy był pulchny), a panie po obu stronach uśmiechają się do niego z góry. JB patrzy prosto w obiektyw i szczerzy się szeroko, rozparty w fotelu, który powinna zajmować jego babka.

Ich wiara w niego, w jego ostateczny triumf, pozostawała niezłomna, budząc niemal zażenowanie. Kobiety były przekonane – mimo iż jego własne przekonanie zostało tyle razy poddane próbie, że trudno było je wykrzesać – że zostanie kiedyś wielkim artystą, że jego prace zawisną w największych muzeach i że ludzie, którzy dotąd nie dali mu szansy, po prostu się na nim nie poznali. Czasem JB im wierzył i pozwalał się uskrzydlić ich niezłomnej pewności, z reguły jednak odnosił się do tego podejrzliwie, bo opinie kobiet z domu zdawały się tak różne od opinii reszty świata, że zastanawiał się, czy sobie z niego kpią, czy może powariowały. A może mają zły gust. Jak zdanie czterech kobiet może się tak gruntownie różnić od zdania wszystkich innych ludzi? Prawdopodobieństwo, że to ich opinia jest słuszna, było niewielkie.

Mimo wszystko w każdą sobotę z ulgą odbywał potajemne wizyty w domu, gdzie jedzenia miał w bród i za darmo, gdzie babcia prała jego rzeczy i gdzie każde jego słowo oraz każdy szkic przyjmowane były z pomrukami aprobaty. Dom matki był znanym terenem, miejscem, gdzie JB otaczano kultem i gdzie każdy zwyczaj, każda tradycja zdawały się skrojone na miarę jego potrzeb. W którymś momencie wieczoru – po kolacji, ale przed deserem, gdy siedzieli wszyscy w salonie przed telewizorem, a na jego kolanach spoczywał ciepły kocur matki – JB obejmował spojrzeniem swoje kobiety i czuł, jak coś mu się w środku wzdyma. Myślał w takich chwilach o Malcolmie, który miał nieprzeciętnie inteligentnego ojca i czułą, ale roztrzepaną matkę, a potem o Willemie, którego rodzice nie żyli (JB spotkał ich tylko raz, na weekendowym wyjeździe w pierwszej klasie, i zdumiał się ich powściągliwością i formalnością, tym, że byli całkiem nie w stylu Willema), no i na koniec o Judzie, którego rodzice po prostu nie istnieli (tajemnicza sprawa: znali Jude’a przeszło dziesięć lat, a nadal nie byli pewni, czy w jego życiu w ogóle byli jacyś rodzice; wiadomo było tylko, że sytuacja jest żałosna i nie trzeba o niej mówić) – i zalewała go fala ciepła, szczęścia i wdzięczności, jakby w jego piersi wzbierał ocean. Jestem szczęściarzem, myślał, a zaraz potem (ponieważ z natury współzawodniczył i w każdej chwili życia świadom był własnej pozycji wobec kolegów) poprawiał się: jestem największym szczęściarzem na świecie. Nigdy nie przeszło mu przez myśl, że może na to nie zasługuje albo że powinien lepiej się starać wyrazić swoje zadowolenie. Nie – jego rodzina była szczęśliwa, gdy on był szczęśliwy, a zatem jedynym jego obowiązkiem wobec rodziny było pozostawać szczęśliwym i żyć własnym życiem, na własnych warunkach.

– Nie trafiają nam się rodziny, na jakie zasługujemy – powiedział kiedyś Willem, kiedy się upili. Miał na myśli oczywiście Jude’a.

– Zgadzam się – potwierdził JB. I faktycznie się zgadzał.

Żaden z nich – ani Willem, ani Jude, ani nawet Malcolm – nie miał rodziny, na jaką zasługiwał. W sekrecie jednak JB zrobił wyjątek dla siebie: on miał rodzinę, na jaką zasługiwał. Cudowną rodzinę, prawdziwie cudowną, i wiedział o tym, co więcej – naprawdę na nią zasłużył. „O, jest mój genialny chłopczyk!”, wykrzykiwała Yvette, gdy wchodził do domu, a jemu nigdy nie przyszło do głowy, że mogła nie mieć absolutnej racji.

W dniu przeprowadzki zepsuła się winda.

– Cholera! – zaklął Willem. – Przecież pytałem o to Annikę. JB, masz jej numer?

Ale JB nie miał numeru Anniki.

– Trudno – westchnął Willem. – A zresztą, co za sens wysyłać esemes do Anniki? Przepraszam, koledzy – zwrócił się do wszystkich – ale trzeba będzie skorzystać ze schodów.

Zdawało się, że nikt nic nie ma przeciwko temu. Dzień był piękny, późnojesienny, rześki, suchy, z wietrzykiem, a ich było aż ośmiu do przeniesienia niezbyt licznych pudeł i paru sztuk mebli. Willem i JB, Jude i Malcolm, Richard – kumpel JB, Carolina – kumpelka Willema, i jeszcze dwóch przyjaciół ich wspólnych przyjaciół, którzy obaj nazywali się Henry Young, ale powszechnie znani byli jako Azjatycki Henry Young i Czarny Henry Young, dla rozróżnienia.

Malcolm, po którym nikt się tego nie spodziewał, okazał się sprawnym menedżerem i porozdzielał funkcje. Jude miał iść pierwszy do mieszkania i kierować ruchem oraz ustawianiem kartonów. W przerwach miał zacząć rozpakowywać większe sztuki i rozcinać pudła. Carolina i Czarny Henry Young – oboje niscy, ale silni – mieli przenosić kartony z książkami, które były odpowiednio niedużego rozmiaru. Willem, JB i Richard mieli taszczyć meble, a Malcolm z Azjatyckim Henrym Youngiem wszystko inne. Przed zejściem na dół każdy miał brać pudła, które Jude już poskładał, i stawiać je na sztorc przy krawężniku obok pojemników na śmieci.

– Pomóc ci? – spytał cicho Willem Jude’a, gdy pozostali już zabrali się do roboty.

– Nie – odrzekł krótko Jude.

Willem przez chwilę obserwował jego nierównomierną, powolną wspinaczkę po schodach, bardzo zresztą stromych i wysokich, dopóki nie stracił go z oczu.

Łatwa to była przeprowadzka, szybka i niedramatyczna. Skończywszy, posiedzieli trochę w mieszkaniu, rozpakowując książki i jedząc pizzę, a potem rozeszli się na imprezy i do barów, a Willem i Jude nareszcie zostali sami na nowym gospodarstwie. Bałagan był niemożebny, ale sama myśl o ustawianiu rzeczy na miejscach była po prostu zbyt męcząca. Siedzieli więc bezczynnie, zdziwieni tym, jak szybko robi się ciemno, i tym, że mają gdzie mieszkać, gdzieś na Manhattanie, w mieszkaniu, na które ich stać. Obydwaj zauważyli uprzejmie powściągliwe miny przyjaciół na widok mieszkania; najwięcej komentarzy zebrał pokój z dwoma bliźniaczymi wąskimi łóżkami – „Jak z wiktoriańskiego przytułku”, według opisu Willema na użytek Jude’a. Ale nie martwiło ich to – grunt, że chata była ich, wynajęta na dwa lata i nikt nie mógł jej im odebrać. Na mieszkaniu tutaj zaoszczędzą nawet trochę pieniędzy – a na co im większa przestrzeń? Oczywiście, obaj pragnęli piękna, ale to musiało poczekać. A raczej: oni musieli na to poczekać.

Rozmawiali, ale Jude miał przymknięte oczy i Willem poznał – po uporczywym trzepocie jego powiek i mocnym zaciśnięciu pięści, tak mocnym, że widać było oceanicznie zielone nitki żył podskakujące na grzbietach dłoni – że Jude cierpi z bólu. Po tym, jak sztywno Jude trzymał nogi oparte o karton książek, poznał Willem, że ból jest silny. I wiedział, że nic nie może na to poradzić. Gdyby powiedział: „Jude, przyniosę ci aspirynę”, ten odparłby: „Nic mi nie jest, Willem, nic mi nie potrzeba”, a gdyby powiedział: „Jude, może się położysz?”, Jude odrzekłby: „Willem, nic mi nie jest. Przestań się martwić”. W końcu więc Willem zrobił to, co wszyscy przez ostatnie lata nauczyli się robić, gdy Jude miał atak bólu nóg – pod byle pretekstem wyszedł z pokoju, żeby Jude mógł się spokojnie wyciągnąć i czekać, aż ból minie, nie musząc rozmawiać i marnować energii na udawanie, że nic mu nie dolega, że jest tylko zmęczony albo że dostał skurczu, albo na jakiekolwiek inne słabe wyjaśnienie, które zdołał wymyślić.

W sypialni Willem znalazł wór na śmieci z ich pościelą i po raz pierwszy w życiu oblekł materac, a potem drugi dla Jude’a (kupili go za grosze tydzień wcześniej od wkrótce eksdziewczyny Caroliny). Willem posortował swoje rzeczy: koszule i spodnie, bieliznę i skrapetki, na każde przeznaczając osobny karton świeżo opróżniony z książek, a następnie wsunął kartony pod swoje łóżko. Rzeczy Jude’a zostawił w spokoju, za to przeniósł się do łazienki, którą wysprzątał i zdezynfekował, zanim wystawił pastę do zębów, mydła, maszynki do golenia i szampony. Raz i drugi przerwał pracę, aby podkraść się i zajrzeć do salonu, gdzie Jude leżał w tej samej pozycji, z zamkniętymi oczami, dłonią wciąż zaciśniętą i głową odwróconą tak, że Willem nie mógł dostrzec wyrazu jego twarzy.

Willem żywił do Jude’a skomplikowane uczucie. Kochał go (ta część była prosta) i bał się o niego, i nieraz czuł się jak starszy brat, obrońca, a zarazem przyjaciel. Wiedział, że Jude poradziłby sobie bez niego – już sobie radził – ale czasem dostrzegał w nim rzeczy, które go niepokoiły i wpędzały w poczucie bezradności, paradoksalnie połączonej z jeszcze większą chęcią niesienia pomocy, chociaż Jude rzadko prosił o jakąkolwiek pomoc. Wszyscy kochali Jude’a i podziwiali go, lecz Willem miał czasem wrażenie, że przyjaciel pozwala mu ujrzeć nieco większy kawałek swego wnętrza niż innym, odrobinę większy, i nie był pewien, co powinien zrobić z tą wiedzą.

Na przykład z bólem nóg. Odkąd go znali, wiedzieli, że ma problem z nogami. Trudno było tego nie zauważyć, bo przez całe studia Jude używał laski. Był dwa lata młodszy od nich; kiedy go poznali, jeszcze rósł. Podpierał się wtedy kulą ortopedyczną i nosił na nogach coś w rodzaju szyn z bolcami, przyśrubowanymi do kości, które ograniczały możliwość zginania kolan. Lecz Jude nigdy się nie skarżył, przenigdy, chociaż nie bronił innym uskarżania się. Na drugim roku studiów JB poślizgnął się na lodzie, upadł i złamał nadgarstek – wszyscy zapamiętali teatr, jaki wtedy urządził, z jękami i wrzaskami bólu, i to, jak przez cały tydzień po zdjęciu gipsu odmawiał opuszczenia szpitala, a odwiedzały go tam takie tłumy, że aż napisała o tym studencka gazeta. W pokoju z nim leżał piłkarz z kontuzją łękotki, który wciąż powtarzał, że JB nie ma pojęcia, co znaczy ból. Jednak Jude odwiedzał JB codziennie, podobnie jak Willem i Malcolm, nie żałując mu jakże pożądanego współczucia.

Którejś nocy po tym, jak JB łaskawie dał się wypisać ze szpitala i wrócił do akademika, by dalej pozyskiwać powszechną uwagę, Willem obudził się i stwierdził, że pokój jest pusty. Nie było to specjalnie dziwne: JB był u swojego chłopaka, a Malcolm, który w tym semestrze uczęszczał na kurs astronomii w Harvardzie, siedział w laboratorium, gdzie sypiał we wszystkie wtorki i czwartki. Willem też znikał na noc, zwykle w pokoju swojej dziewczyny, ale teraz ona miała grypę i została u rodziców. Ale Jude zawsze spał w akademiku. Nigdy nie miał dziewczyny ani chłopaka i noce spędzał w ich wspólnej sypialni, tak że Willem nauczył się traktować jego obecność na dolnym łóżku jako coś równie znajomego i stałego jak morze.

Sam nie był pewien, co go skłoniło do tego, żeby zejść cicho z łóżka i postać chwilę na środku pokoju, rozglądając się wokół, jakby Jude mógł wisieć niczym pająk pod sufitem. Ale wtem zauważył brak kuli, więc zaczął szukać Jude’a, nawołując go z cicha, najpierw w saloniku, a potem w korytarzu wiodącym do wspólnej łazienki. Po mroku panującym w pokoju łazienka wydała się skąpana w mdlącym świetle cicho brzęczącej jarzeniówki. Willem był tak zdezorientowany, że nawet się nie zdziwił, kiedy pod drzwiami ostatniej kabiny dostrzegł stopę Jude’a, a obok niej koniec kuli.

– Jude? – wyszeptał, pukając w drzwi, a gdy nie dostał odpowiedzi, dodał: – Wchodzę.

Otworzył drzwi i znalazł Jude’a na podłodze, z jedną nogą podkuloną pod klatkę piersiową. Jude wcześniej wymiotował: część wymiocin tworzyła kałużę na posadzce, a ich resztki przywarły do ust i podbródka Jude’a. Oczy miał zamknięte i był spocony; jedną ręką trzymał uchwyt kuli z taką intensywnością, jaka – o czym Willem miał przekonać się z czasem – bierze się tylko z największego cierpienia.

Przestraszył się, zmieszał i zaczął zasypywać Jude’a pytaniami, na które ten nie był w stanie odpowiedzieć. Dopiero gdy Willem spróbował go dźwignąć z posadzki, Jude krzyknął i wtedy Willem pojął, w jak strasznym jest bólu.

Częściowo go ciągnąc, Wilem jakoś zdołał doholować Jude’a do sypialni, zapakować do łóżka i niewprawnie oczyścić. Zanim skończył, najgorszy ból chyba minął, więc Willem spytał, czy wezwać lekarza, na co Jude pokręcił głową.

– Ale Jude – perswadował Willem – przecież cię boli. Musimy ściągnąć jakąś pomoc.

– Nic nie pomoże – rzekł Jude i zamilkł na dłuższą chwilę. – Muszę po prostu przeczekać. – Mówił prawie szeptem i dziwnie słabowicie.

– Co mogę zrobić? – spytał Willem.

– Nic – odparł Jude. Milczeli. – Ale Willem… posiedzisz chwilę ze mną?

– Oczywiście.

Jude leżał, trzęsąc się jak w febrze, więc Willem ściągnął kołdrę ze swojego łóżka i opatulił go. W którymś momencie sięgnął pod koc, odnalazł rękę Jude’a i rozwarł mu pięść, aby móc potrzymać jego spoconą, pokrytą odciskami dłoń. Od dawna nie trzymał za rękę innego faceta – ostatni raz przed laty, po operacji brata – i zdziwiło go, jak silny jest uścisk Jude’a, jak muskularne ma on palce. Jude godzinami dygotał i dzwonił zębami, aż w końcu Willem położył się przy nim i zasnął.

Nazajutrz rano obudził się w łóżku Jude’a z pulsującą dłonią, a gdy obejrzał jej grzbiet, dostrzegł sinawe smugi po żelaznym uścisku palców przyjaciela. Wstał nieco chwiejnie i przeszedł do wspólnego pokoju, gdzie znalazł Jude’a przy biurku, nad lekturą. Nie mógł nic odczytać z jego rysów w oślepiającym świetle późnego poranka. Jude na wejście Willema oderwał wzrok od książki, po czym wstał i przez chwilę w milczeniu patrzyli sobie w oczy.

– Strasznie mi przykro – powiedział wreszcie Jude.

– Nie ma powodu – odparł Willem, zupełnie szczerze, bo nie było.

Jude jednak wciąż powtarzał:

– Strasznie mi przykro, Willem; strasznie mi przykro…

I choćby Willem nie wiem ile razy zapewniał go, że nie ma powodu, Jude nie znajdował w tym ukojenia.

– Tylko nic nie mów Malcolmowi i JB, okej? – poprosił.

– Nie powiem – obiecał Willem.

I nie powiedział, chociaż koniec końców okazało się to bez znaczenia, gdyż Malcolm i JB też zobaczyli Jude’a w ataku bólu, jakkolwiek tylko parę razy tak silnym jak ten, którego świadkiem był owej nocy Willem.

Nigdy o tym nie rozmawiał z Jude’em, ale w następnych latach miał go oglądać w boleściach dużych i małych, widział przyjaciela krzywiącego się z lżejszego bólu, a czasami, gdy ból był nie do zniesienia – wymiotującego, padającego na podłogę lub nawet tracącego przytomność i bredzącego w malignie, tak jak teraz. Choć miał zwyczaj dotrzymywać obietnic, zastanawiał się jakąś częścią świadomości, dlaczego nigdy nie porozmawiał o tym z Jude’em, dlaczego nigdy nie nakłonił go do zwierzeń, co czuje, i dlaczego nigdy się nie ośmielił zrobić tego, co setki razy podszeptywał mu instynkt: usiąść obok Jude’a i pomasować mu nogi, by skłonić do posłuszeństwa zbuntowane zakończenia nerwów. Zamiast tego zamykał się w łazience i znajdował sobie jakieś zajęcie, podczas gdy parę metrów od niego jeden z najdroższych mu przyjaciół siedział samotnie na obskurnej kanapie, odbywając powolną, smutną podróż powrotną do świadomości, do krainy żywych, i nikogo przy nim nie było.

– Tchórz z ciebie – oznajmił Willem swojemu odbiciu w łazienkowym lustrze. Odwzajemnił spojrzenie ze zmęczonym niesmakiem. Z salonu słychać było tylko ciszę. Willem przystanął niewidoczny w progu, czekając, aż Jude do niego powróci.

– To jest gówniane miejsce – powiedział od razu Malcolm do JB, i chociaż się nie mylił – na sam widok przedpokoju dostał gęsiej skórki – to do domu wracał w melancholijnym nastroju, zastanawiając się po raz któryś, czy naprawdę lepiej mieszkać w domu rodziców niż we własnej, choćby gównianej, klitce.

Biorąc na logikę, oczywiście powinien zostać tam, gdzie mieszkał. Zarabiał bardzo mało, pracował do późnych godzin, a dom rodziców był wystarczająco duży, by Malcolm mógł ich, teoretycznie, nie widywać całymi dniami, jeśli nie miał ochoty. Zajmował całe piętro, które prawdę mówiąc, też było dosyć gówniane, taki panował tam śmietnik (matka przestała posyłać do niego gosposię, gdy Malcolm zrobił awanturę, że Inez zniszczyła mu jeden z modeli domków), poza tym miał dostęp do kuchni, pralki i pełnego spektrum czasopism prenumerowanych przez rodziców, a raz na tydzień dorzucał swoje rzeczy do płóciennej torby, którą matka oddawała do pralni chemicznej po drodze do pracy, a Inez następnego dnia odbierała. Nie był dumny z tego układu, to oczywiste, ani z tego, że ma dwadzieścia siedem lat, a matka nadal dzwoni do niego do pracy, gdy zamawia warzywa i owoce na cały tydzień, żeby zapytać, czy Malcolm zje dodatkową porcję truskawek albo co woli na kolację – palię czy leszcza.

Byłoby prościej, gdyby rodzice respektowali te same podziały przestrzeni i czasu, które szanował Malcolm. Nie dość, że oczekiwali, iż w każdą niedzielę zje z nimi śniadanie i obiad, to jeszcze mieli zwyczaj wpadać z wizytą na jego piętro. Pukanie do drzwi było wtedy jednoczesne z naciśnięciem klamki, chociaż Malcolm klarował im ustawicznie, że w takim przypadku pukanie mija się z celem. Wiedział, że nie powinien tak myśleć, bo to bezczelność i niewdzięczność z jego strony, ale czasami bał się wręcz wracać do domu, na nieuniknione pogaduszki, które będzie musiał znieść, zanim czmychnie na górę jak nastolatek. Najbardziej jednak przerażała go wizja domu bez Jude’a; chociaż mieszkanie w suterenie było bardziej niezależne niż góra Malcolma, to i Jude’owi rodzice składali lotne wizyty, toteż zdarzało się, że Malcolm schodził do przyjaciela i zastawał tam swojego ojca robiącego mu wykład na jakiś nudny temat. Ojciec szczególnie lubił Jude’a – często powtarzał Malcolmowi, że Jude ma prawdziwie intelektualną głębię i horyzonty, w przeciwieństwie do reszty jego przyjaciół, których nazywał fiu-bździu. Gdy Jude’a zabraknie, cały ciężar wysłuchiwania skomplikowanych tyrad ojca na temat rynku i płynności światowych finansów, i na inne tematy, które niewiele Malcolma obchodziły, spadnie na niego. Chwilami podejrzewał nawet, że ojciec wolałby mieć Jude’a za syna: kończył te same studia, na które teraz uczęszczał Jude; sędzia, u którego Jude robił aplikację, był mentorem ojca Malcolma w jego pierwszej firmie; Jude był asystentem prokuratora w wydziale kryminalnym w biurze prokuratora okręgowego, tym samym, w którym ojciec Malcolma pracował w młodości.

„Wspomnicie moje słowa: ten mały wysoko zajdzie” albo: „Tak rzadko się spotyka kogoś, kto już u zarania kariery staje się gwiazdą dzięki własnym zaletom”, mówił często ojciec do Malcolma i jego matki po rozmowie z Jude’em, przy czym zawsze był bardzo zadowolony z siebie, jak gdyby geniusz Jude’a był jego zasługą. W takich momentach Malcolm wolał unikać wzroku matki i jej współczującej miny.

Łatwiej byłoby, gdyby Flora nadal była w domu. Kiedy szykowała się do wyjazdu, Malcolm delikatnie zasugerował, że mogliby zamieszkać razem w jej nowym mieszkaniu z dwiema sypialniami przy Bethune Street, lecz ona albo rzeczywiście nie rozumiała jego aluzji, albo wolała udać, że nie rozumie. Florze chyba nie przeszkadzało oczekiwanie rodziców, by dzieci poświęcały im wiele czasu, dzięki czemu Malcolm mógł spędzać więcej godzin u siebie na górze, pracując nad modelami domów, mniej zaś na dole, wiercąc się na projekcji któregoś z tasiemcowych festiwali filmowych Ozu – pasji ojca. Kiedy Malcolm był młodszy, bolało go, że ojciec woli Florę, i to tak ostentacyjnie, że dostrzegali to nawet przyjaciele domu. „Fantastyczna Flora”, mawiał o niej (lub, na różnych etapach jej dojrzewania: „Frywolna Flora”, „Furiacka Flora” czy „Feralna Flora” – ale zawsze z uznaniem), i nawet dziś – chociaż Florze prawie stuknęła trzydziestka – ojciec najzwyczajniej się nią cieszył. „Fantastyczna powiedziała dzisiaj coś wielce dowcipnego”, mówił przy obiedzie, tak jakby Malcolm i jego matka nie rozmawiali z Florą, i to regularnie; albo po brunchu w mieście, gdzieś w pobliżu domu Flory: „Dlaczego Fantastyczna musiała się wyprowadzić tak daleko od nas?”, chociaż mieli do niej piętnaście minut samochodem. (To wyjątkowo wkurzało Malcolma, ponieważ ojciec stale mu opowiadał lukrowane historie o tym, że jako dziecko przeniósł się z Grenadines do Queens i że potem już zawsze czuł się jak w pułapce pomiędzy dwoma krajami, i że Malcolm też kiedyś powinien zakosztować ekspatriacji, bo to go niezmiernie wzbogaci jako osobę i da mu jakże pożądaną perspektywę, i tym podobne i tak dalej. A przecież gdyby Flora ośmieliła się kiedykolwiek wyprowadzić z wyspy, a jeszcze nie daj boże do innego kraju, Malcolm nie miał najmniejszych wątpliwości, że ojciec by się załamał).

Malcolm nie miał przydomka. Czasami ojciec nadawał mu nazwiska innych sławnych Malcolmów: „X”, „McLaren”, „McDowell” czy „Muggeridge” (to na jego cześć ponoć ochrzczono Malcolma) – ale on odbierał to zawsze jako przytyk, a nie wyraz sympatii, jako przypomnienie, kim Malcolm mógłby być, a nie był.

Czasami, często, zdawało się Malcolmowi, że głupio robi, nadal się przejmując, zamartwiając, że ojciec chyba nie bardzo go lubi. Nawet jego matka tak uważała. „Nie przejmuj się. Tatuś nie ma na myśli nic złego”, powtarzała po kolejnym ojcowskim monologu na temat ogólnej wyższości Flory. Wówczas Malcolm – pragnąc jej wierzyć, chociaż irytowało go, że matka wciąż mówi na ojca „tatuś” – chrząkał gniewnie albo coś burczał, żeby jej pokazać, że i tak mu nie zależy. A niekiedy – właściwie coraz częściej – irytował się na siebie, że w ogóle poświęca tyle czasu na myślenie o rodzicach. Czy to normalne? Czy nie ma w tym czegoś trochę żałosnego? Przecież miał dwadzieścia siedem lat! Czy taki się człowiek staje przez mieszkanie w rodzinnym domu? Czy może tylko jego to spotkało? Naprawdę trudno o lepszy argument na rzecz wyprowadzki. Malcolm chciał wreszcie przestać być wielkim dzieciuchem. Późnym wieczorem, kiedy piętro niżej rodzice celebrowali codzienną rutynę, dudnienie starych rur towarzyszące myciu twarzy, a potem nagła cisza, gdy wyłączali kaloryfery w salonie, mówiły Malcolmowi lepiej niż jakikolwiek zegar, że jest godzina jedenasta, jedenasta trzydzieści, północ. Układał sobie listę rzeczy do załatwienia, i to pilnie, w nadchodzącym roku: praca (w zastoju), życie uczuciowe (brak), seksualność (nierozwiązana), przyszłość (niepewna). Te cztery punkty były zawsze takie same, choć nieraz zmieniała się kolejność. Stała była też zdolność Malcolma do precyzyjnego opisywania bieżącej sytuacji, połączona z kompletną niezdolnością do znajdowania rozwiązań.

Na drugi dzień rano budził się z postanowieniem, że dzisiaj się wyprowadza i mówi rodzicom, żeby mu dali spokój. Ale gdy schodził na dół, była tam matka szykująca mu śniadanie (ojciec już dawno wyszedł do pracy), od której dowiadywał się, że dzisiaj kupuje bilety na coroczną wycieczkę do St. Barts, i czy Malcolm mógłby jej powiedzieć, na ile dni zechce tam do nich dołączyć. (Rodzice nadal opłacali jego wakacje. Nigdy nie wspomniał o tym przyjaciołom).

– Tak, mamo – odpowiadał. A potem zjadał śniadanie i wychodził na cały dzień, wkraczał w świat, w którym nikt go nie znał i w którym Malcolm mógł być każdym.

Przekład: Jolanta Kozak

Redakcja: Maria Wirchanowska

Korekta: Katarzyna Skwark, Katarzyna Pawłowska

Projekt okładki: Tomasz Majewski

Fotografie wykorzystane na I stronie okładki: © javarman/shutterstock.com; © Andriy Prokopenko/Getty Images; © Bill Turnbull/NY Daily News Archive via Getty Images; Robert Recker/Corbis/Profimedia; © Alexander Fried

Skład i łamanie: Dariusz Ziach

Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

00-391 Warszawa, al. 3 Maja 12

tel./faks (22) 646 05 10, 828 98 08

biuro@gwfoksal.pl

www.gwfoksal.pl

ISBN 978-83-280-3247-7

Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.

i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.

KSIĄŻKI TEGO AUTORA

Ludzie na drzewach Małe życie 

POLECANE W TEJ KATEGORII

Jankeski fajter We wspólnym rytmie Umami Lato Świat dla ciebie zrobiłem Opowieść podręcznej