Język polski cz.1. Organizer gimnazjalny

Język polski cz.1. Organizer gimnazjalny

Autorzy: Barbara Pikus

Wydawnictwo: DW PWN

Kategorie: Edukacja

Typ: e-book darmowy

Formaty: EPUB

cena od: 0.00 zł

ABY POBRAĆ ORGANIZER NA URZĄDZENIA Z SYSTEMEM ANDROID LUB iOS, ŚCIĄGNIJ NAJNOWSZĄ WERSJĘ APLIKACJI WOBLINK Z ANDROID MARKET LUB Z APP STORE. Organizer gimnazjalisty to prosty sposób na usystematyzowanie pracy przed egzaminem gimnazjalnym.

Przedmiot został rozpisany na 30 jednostek tematycznych, które uczeń powinien przyswoić w ciągu 30 kolejnych tygodni nauki.

Każda część opatrzona jest tytułem, który nie tylko kierunkuje pracę, ale także ułatwia poszukiwanie wiadomości potrzebnych do bieżących lekcji.

Jest to rzetelna, bardzo przejrzysta publikacja, w której zasadniczą uwagę zwraca się na to, co istotne w kształceniu polonistycznym – wiedza o języku jako środku komunikacji międzyludzkiej oraz narzędzia niezbędne do analizy i interpretacji utworu literackiego. W przystępny, obrazowy sposób prezentuje wiadomości z nauki o języku oraz teorii literatury, zwracając szczególną uwagę na ich użyteczność. W książce zostały ponadto omówione teksty literackie opatrzone w podstawie programowej gwiazdką (*), co oznacza, że nie mogą być pominięte w czasie pracy lekcyjnej.

Tekst został wzbogacony licznymi multimediami, zdjęciami, filmami, nagraniami.
Organizer gimnazjalny

Język polski. Część 1

Tygodnie 1-6

Fragment

Wydawnictwo Szkolne PWN

Wstęp

Drogi Gimnazjalisto!

Od roku szkolnego 2011/2012 egzamin gimnazjalny będzie przeprowadzany według nowych zasad. Nowa formuła to jednak także zmiany w strukturze egzaminów. Z dotychczasowej części matematyczno-przyrodniczej wydzielono matematykę oraz część przyrodniczą, na którą składają się: biologia, chemia, geografia i fizyka. Z części humanistycznej wyodrębniono język polski i historię z wiedzą o społeczeństwie. Język angielski zdawany będzie na dwóch poziomach - podstawowym i rozszerzonym. Zadania egzaminacyjne przygotowywane będą w oparciu o ogólne i szczegółowe wymagania zapisane w podstawie programowej.

W związku z tak dużą ilością zmian przygotowaliśmy propozycję w postaci e-booków do nauki wszystkich przedmiotów, z których należy przygotować się do egzaminu. W każdym z ebooków, także w tym który właśnie otwierasz, materiał podzielony został na 30 modułów tematycznych, co w pewien sposób wyznacza rytm powtórek i przygotowań do egzaminu w ciągu 30 tygodni. Organizer, zgodnie ze swą nazwą, ma być sposobem na organizację pracy i nauki. Proponowany podział zagadnień umożliwia systematyczną powtórkę przed egzaminem i ułatwia bieżące przygotowanie do lekcji. Pozwala także na wybór tych zagadnień, które najbardziej Cię interesują lub sprawiają najwięcej trudności.

Każdy Organizer, to solidna porcji wiedzy ale także dodatkowe multimedia. Wśród nich zdjęcia i mapy - wiele z nich można powiększać. Schematy i wykresy porządkujące materiał a także krótkie filmy i prezentacje, które opisują prezentowane ciekawostki lub zagadnienia. Możesz zatem obejrzeć, posłuchać albo po prostu przeczytać, bo czytanie zdarza się wszędzie.

Więcej o egzaminie i naszych publikacjach na www.gimnazjalni.pl.

Życzymy sukcesów!

Autorzy i Wydawca

Tydzień 1

O zasobach i zróżnicowaniu współczesnej polszczyzny

Język polski jest bardzo bogaty i różnorodny. Składa się z wyrazów, związków i połączeń frazeologicznych. Najnowszy słownik języka polskiego rejestruje ponad 100 tysięcy haseł. Podstawową jego warstwę stanowią wyrazy używane przez ogół Polaków, które tworzą tzw. język ogólny.

Język ogólny (ogólnonarodowy, ogólnopolski) służy do porozumiewania się członków narodu we wszystkich dziedzinach życia. Jest upowszechniany przez szkołę, administrację, literaturę i środki masowego przekazu.

Różne odmiany polszczyzny

W polszczyźnie funkcjonują także wyrazy o ograniczonym zasięgu, np. słownictwo środowiskowe, zawodowe, specjalistyczne terminy naukowe, wyrazy zapożyczone, archaizmy, neologizmy oraz wyrazy ekspresywne.

Zróżnicowanie słownictwa ze względu na:

zasięg terytorialny

regionalizmy

dialektyzmy

gwaryzmy

zasięg środowiskowy

słownictwo środowiskowe

słownictwo zawodowe

żargon (slang)

zasięg czasowy

archaizmy

neologizmy

styl wypowiedzi

słownictwo potoczne, literackie, naukowe, urzędowe, publicystyczne

barwę i nacechowanie emocjonalne

słownictwo neutralne

słownictwo o zabarwieniu dodatnim (zdrobnienia, spieszczenia, eufemizmy)

słownictwo o zabarwieniu ujemnym (zgrubienia, wulgaryzmy, słownictwo ironiczne, pogardliwe)

Odmiany środowiskowe języka polskiego

W zasobach słownictwa środowiskowego można wyróżnić:

terminologię naukową i techniczną (posługują się nią specjaliści poszczególnych dziedzin nauki)

gwarę uczniowską i studencką

słownictwo gwar miejskich

gwarę środowisk przestępczych.

Jest to słownictwo charakterystyczne dla jakiegoś środowiska, używane przez określoną grupę ludzi, np. uczniów, naukowców, myśliwych czy górników. Są to głównie nazwy charakterystycznych czynności, przedmiotów, zajęć, sytuacji.

Regionalizmy – wyrazy lub inne elementy języka (formy gramatyczne, konstrukcje składniowe i postać fonetyczna) charakterystyczne dla danego regionu kraju, najczęściej wielkiego miasta, np. Warszawy, Poznania, Krakowa, lub kilku miast. Są poprawnymi wariantami form języka ogólnopolskiego.

Najbardziej wyraziste są różnice w słownictwie, np. w Warszawie mówi się napoleonka, w Krakowie kremówka (upowszechniona przez wypowiedź Jana Pawła II), w Warszawie jest kaszanka, w Katowicach krupniok, w Warszawie przylepka, w Poznaniu piętka.

Gwaryzmy. Gwara to język ludności wiejskiej z niewielkiego (mniejszego niż dialekt) terytorium, najczęściej kilku lub kilkunastu wsi, np. gwara podhalańska, łowicka. Jest to termin podrzędny wobec pojęcia dialekt.

We współczesnej lingwistyce poszerzył się zakres użycia terminu gwara, obejmując także środowiskowe odmiany polszczyzny, np. gwara uczniowska, młodzieżowa, przestępcza.

Dialekt – język ludności wiejskiej jakiegoś regionu kraju. Na obszarze Polski wyróżnia się następujące dialekty:

kaszubski – na północy kraju, od morza do Brdy Najważniejsze cechy:

– ubezdźwięcznienia międzywyrazowe, np. snop żyta, wós ofsa,

– przejście y → i, np. sin, dim (syn, dym),

– przejście początkowego ra- → re- i ja- → je-, np. reno, remię, jeskułecka (rano, ramię, jaskółeczka),

– stwardnienie spółgłosek ć, dź, ś, ź, np. sedzec, sano, cecho (siedzieć, siano, cicho), tzw. kaszubienie,

– przejście miękkiego k’, g’ → ć, dź, np. taci dłudzi cij (taki długi kij),

– grupa -ar zamiast -ro, np. warna (wrona).

Dialekt kaszubski uznawany jest za język.

małopolski – zajmuje południowo-wschodnią część kraju Najważniejsze cechy:

– udźwięcznienia międzywyrazowe, np. snob żyta, wóz owsa,

– utożsamianie sz → s, ż → z, cz → c, dż → dz (mazurzenie), a więc wymowa syja, copka, zyto, człowiek,

– przejście -ch → -k, np. na rękak, na nogak, grok,

– przejście a → o, e → y, np. tako trowa, brzyg rzyki,

– przed o pojawia się u niezgłoskotwórcze, np. uociec,

– brak przegłosu e → o, np. biere, mietła, niese.

mazowiecki – w części północnej i środkowowschodniej Najważniejsze cechy:

– ubezdźwięcznienia międzywyrazowe, np. sat rośnie, brat ojca,

– mazurzenie, np. scypać, jezdzą, krzycą,

– twarda wymowa k’, g’, l’, np. cukerek, lyst, lypa, kedy,

– przejście y → i, np. sin, chiba, riba (syn, chyba, ryba),

– formy typu: sieli, leli, śmieli się,

– przejście chw → f, np. fila, fała, fatać (chwila, chwała, chwytać),

– wymowa nosówki ę jak ą, np. ciążki, gąś.

śląski – na południowym zachodzie Najważniejsze cechy:

– udźwięcznienia międzywyrazowe, np. tag robili,

– mazurzenie w północnej części, np. puscaj, kacka,

– wymowa ę jako ą w niektórych pozycjach w wyrazie, np. miąso, jązyk.

wielkopolski – na środkowym zachodzie Najważniejsze cechy:

– brak mazurzenia,

– zmiękczenie n po i, np. malinia,

– zachowanie dźwięcznego w w grupach tw, sw, kw, chw, np. kwiat, chwała.

Warstwa chronologiczna języka

Archaizmy – wyrazy, które już wyszły z użycia, np. korzec, jenerał.

Neologizmy – nowe wyrazy, utworzone dla nazwania nowego urządzenia czy zjawiska.

Rodzaje neologizmów:

słowotwórcze (utworzone od wyrazów już istniejących w języku, np. zmywarka ← zmywać, niszczarka ← niszczyć),

znaczeniowe (powstają przez nadanie wyrazom już istniejącym w języku nowych znaczeń dzięki określonemu podobieństwu, np. mysz → mysz komputerowa, szpilki → buty szpilki),

zapożyczone (przejęte z obcego języka wraz z produktem lub zjawiskiem, np. komputer, leasing, deweloper),

artystyczne (tworzone przez artystów dla potrzeb konkretnego utworu, często występują w poezji i w literaturze fantastycznonaukowej), np. W dali postrach na wróble przesadnie rękaty. (Bolesław Leśmian, Wiosna); sepulki (Stanisław Lem, Dzienniki gwiazdowe).

Słownictwo stylowe

W ramach odmian języka ogólnonarodowego możemy korzystać ze wszystkich środków stylistycznych, które czynią nasz język bogatszym. Są to:

Synonimy, czyli wyrazy lub wyrażenia i zwroty o zbliżonym znaczeniu, np. samochód – auto, aromat – zapach – woń.

Zastosowanie synonimów pozwala:

uniknąć zbędnych powtórzeń,

precyzyjniej sformułować myśl,

wyrazić emocje.

Antonimy, czyli pary wyrazów lub wyrażeń i zwrotów o znaczeniu przeciwstawnym, np. przyjaciel – wróg, piękno – brzydota.

Użycie antonimów służy kontrastowaniu treści.

Homonimy, czyli wyrazy o jednakowym brzmieniu, ale innym znaczeniu, np. zamek – zamek w drzwiach oraz okazała historyczna budowla.

Wyrazy wieloznaczne, czyli takie, które posiadają wiele znaczeń, np. strzał – wystrzelenie pocisku z broni palnej, a także celny rzut piłką w kierunku bramki.

Zapożyczenia, czyli wyrazy zaczerpnięte z innych języków.

Eufemizmy – wyrazy, wyrażenia i zwroty, które zastępują słowa o treści przykrej innymi, łagodniejszymi. Eufemizmy przeciwdziałają wulgaryzacji języka, np. cztery litery, kurczę blade.

Wulgaryzmy – wyrazy ekspresywne o barwie bardzo ordynarnej, prostackiej, np. morda, ryj, żreć, jełop. Służą podkreśleniu skrajnie negatywnego stosunku do ludzi, przedmiotów czy zjawisk, które nazywają.

Słownictwo emocjonalne – wyrażenia i zwroty o określonej barwie emocjonalnej.

Do takich należą: zdrobnienia (rączka, zeszycik),

zgrubienia. (torbisko, chłopisko).

Figury słowne to połączenia wyrazów stosowane głównie dla większej obrazowości i ozdobności stylu. Do najczęściej stosowanych figur należą epitety, przenośnie i porównania. Ale jest ich znacznie więcej.

Związki frazeologiczne

Związki frazeologiczne to utrwalone w języku połączenia wyrazów, które mają w całości charakter przenośny. Źródłami frazeologizmów są:

Biblia, np. chodzić od Annasza do Kajfasza, kozioł ofiarny,

mitologia, np. olimpijski spokój, puszka Pandory,

historia, np. spartańskie warunki, stawać w szranki,

literatura, np. walka z wiatrakami, dantejskie sceny,

życie codzienne, np. zbierać plony, szewska pasja.

Ze względu na budowę związki frazeologiczne dzielimy na:

wyrażenia (połączenia wyrazów bez czasowników),

zwroty (związki czasowników z innymi wyrazami),

frazy (połączenia wyrazów mające postać zdania lub równoważnika).

ZAPAMIĘTAJ

Aby sprawnie posługiwać się językiem, niezbędny jest duży zasób słownictwa i podstawowa wiedza na temat zasad poprawnościowych.

Zasób słownikowy języka polskiego składa się z wyrazów, związków i połączeń frazeologicznych, które mogą mieć różne odcienie znaczeniowe. Polszczyzna różnicuje się również ze względu na zasięg terytorialny i środowiskowy. Język polski jest bardzo bogaty i różnorodny.

Tydzień 2

Stylistyka

Dostępne w wersji pełnej

Tydzień 3

Rodzaje komunikatów

Dostępne w wersji pełnej

Tydzień 4

Fonetyka

Dostępne w wersji pełnej

Tydzień 5

Słowotwórstwo

Dostępne w wersji pełnej

Tydzień 6

Odmienne części mowy

Dostępne w wersji pełnej

Karta redakcyjna

Autorka: Barbara Pikus

Projekt okładki: Kuba Rudziński,

Parastudio, www.parastudio.pl

Opracowanie redakcyjne: Marta Pawlus

Korekta: Beata Polaniecka

Redakcja techniczna: Maryla Broda

Fotoedycja: Anita Krawczak

Rysunki: Monika Pollak

© Copyright by Wydawnictwo Szkolne PWN Sp. z o.o., Warszawa – Bielsko-Biała 2011

ISBN 978-83-262-1370-0

Wydawnictwo Szkolne PWN Sp. z o.o., Warszawa – Bielsko-Biała

ul. Mieszka I 38

43-300 Bielsko-Biała

tel./faks (33) 822 97 97, 822 90 90, 822 90 80

Wydanie I

Więcej o egzaminie i naszych publikacjach na www.gimnazjalni.pl

Plik opracował i przygotował Woblink

www.woblink.com

KSIĄŻKI TEGO AUTORA

Język polski cz.1. Organizer gimnazjalny