Problem równoległości ubezpieczeń obowiązkowych

Problem równoległości ubezpieczeń obowiązkowych

Autorzy: Paweł Janus

Wydawnictwo: Autorskie

Kategorie: Branżowe

Typ: e-book

Formaty: MOBI EPUB

cena od: 27.72 zł

Monografia omawia możliwości zakończenia stosunku zobowiązaniowego istniejącego między ubezpieczającym a ubezpieczycielem w sytuacji, gdy to samo ryzyko, w tym przypadku odpowiedzialność cywilna, zostało objęte zakresem kilku (co najmniej dwóch) umów ubezpieczenia.Praca jest skierowana do prawników praktykujących w zakresie prawa ubezpieczeń gospodarczych, szczególnie reprezentujących ubezpieczających, którzy "wpadli w pułapkę" podwójnego ubezpieczenia.

Paweł Janus

Problem równoległości

ubezpieczeń obowiązkowych

z tytułu odpowiedzialności cywilnej

posiadaczy pojazdów mechanicznych

STRONA REDAKCYJNA

Projekt okładki

Krzysztof Krawiec

Redakcja i korekta

Barbara Janus

Skład i łamanie

Sławomir Drachal

© Copyright by Paweł Janus

2015

ISBN 978-83-941838-1-3

Wszelkie prawa zastrzeżone. Rozpowszechnianie i kopiowanie całości lub części publikacji zabronione bez pisemnej zgody autora.

Napisałeś książkę i chcesz ją wydać? Zapraszamy do serwisu Rozpisani.pl. Znajdziesz tu szeroki zakres usług wydawniczych, dzięki którym Twoja książka trafi do księgarń. Pomożemy Ci dotrzeć do czytelników na całym świecie!

Kontakt

www.rozpisani.pl info@rozpisani.pl

Publikacja elektroniczna

WYKAZ SKRÓTÓW

1. Źródła prawa

Konstytucja RP

ustawa z dnia 2 kwietnia 1997 r. — Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.)

KC

ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.)

KPC

ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.)

KSH

ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.)

Ustawa o zarobkowym przewozie

ustawa z dnia 14 marca 1932 r. o zarobkowym przewozie osób i towarów pojazdami mechanicznemi (Dz. U. Nr 32, poz. 336)

Ustawa o zarobkowym przewozie osób w obrębie gminy miejskiej

ustawa z dnia 22 marca 1933 r. o zarobkowym przewozie osób pojazdami mechanicznemi w obrębie gminy miejskiej (Dz. U. Nr 32, poz. 273)

Ustawa o ubezpieczeniach państwowych

ustawa z dnia 28 marca 1952 r. o ubezpieczeniach państwowych (Dz. U. Nr 20, poz. 130)

Ustawa o ubezpieczeniach z 1958 r.

ustawa z dnia 2 grudnia 1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz. U. Nr 72, poz. 357)

Ustawa o ubezpieczeniach z 1984 r.

ustawa z dnia 20 września 1984 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz. U. Nr 45, poz. 242)

Ustawa o działalności ubezpieczeniowej

ustawa z 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (tekst jednolity Dz. U. z 1996 r. Nr 11, poz. 62 ze zm.)

Ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych

ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152 ze zm.)

2. Organy orzekające i instytucje

NSA

Naczelny Sąd Administracyjny

PBUK

Polskie Biuro Ubezpieczycieli Komunikacyjnych

RzU

Rzecznik Ubezpieczonych

SA

Sąd Apelacyjny

SN

Sąd Najwyższy

TK

Trybunał Konstytucyjny

UFG

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny

3. Czasopisma, publikatory

Biul. SN

Biuletyn Sądu Najwyższego

BSAW

Biuletyn Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu

Dz. U.

Dziennik Ustaw

MP

Monitor Prawniczy

MU

Monitor Ubezpieczeniowy. Pismo Rzecznika Ubezpieczonych

OSAKSO

Orzecznictwo SA w Katowicach i Sądów Okręgowych

OSNC

Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna

OSP

Orzecznictwo Sądów Polskich

OTK ZU

Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy

PiP

Państwo i Prawo

ProkPr

Prokuratura i Prawo

POSAG

Przegląd Orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku

RzP

Rzeczpospolita

4. Inne

AC

autocasco

art.

artykuł

ha

hektar (-a)

in.

inne

m.in.

między innymi

MF

Minister Finansów

mln

milion

n.

następny (-a, -e)

NNW

następstw (-a) nieszczęśliwych wypadków

np.

na przykład

Nr, nr

numer

OC

odpowiedzialność cywilna

OWU

ogólne warunki ubezpieczenia

pkt

punkt

podkr.

podkreślenie

por.

porównaj

poz.

pozycja

r.

rok

red.

redakcja

RM

Rada Ministrów

RP

Rzeczpospolita Polska

str.

strona

sp. z o.o.

spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (określona w KSH)

tzn.

to znaczy

UE

Unia Europejska

ust.

ustęp

w/w

wyżej (wcześniej) wymieniony (-a, -e)

ze zm.

ze zmianami

WSTĘP

System ubezpieczeń w Polsce odgrywa doniosłą rolę. Niektórzy opowiadają się nawet za wyodrębnieniem osobnej gałęzi nauk prawnych[1]. Za najbardziej rozsądny należy uznać podział opierający się na wyróżnieniu dwóch odrębnych dyscyplin: ubezpieczeń społecznych (związanych z wykonywaną pracą) oraz ubezpieczeń gospodarczych (zwanych prawem ubezpieczeniowym)[2]. Spotykany jest także podział na ubezpieczenia publiczne i prywatne, ale nie ma jednolitych kryteriów jego wyodrębnienia[3].

Ubezpieczenia stanowią fascynujący przedmiot badań ze względu na swój interdyscyplinarny charakter. Przy ich prawnej charakterystyce nie można zapomnieć, iż są ponadto kategorią ekonomiczną. Prawo nie jest oderwane od rzeczywistości, lecz funkcjonuje w ramach konkretnych zdarzeń[4].

Praca ma na celu przybliżenie instytucji ubezpieczeń obowiązkowych odpowiedzialności cywilnej[5] posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (dalej określane też jako ubezpieczenie OC komunikacyjne). Poruszone zostaną głównie aspekty prawne, ale nie zabraknie uwag o charakterze ekonomicznym. Szczególnie zostaną omówione możliwości zakończenia stosunku zobowiązaniowego istniejącego między ubezpieczającym[6] a ubezpieczycielem w sytuacji, gdy to samo ryzyko, w tym przypadku odpowiedzialność cywilna, zostało objęte zakresem kilku (co najmniej dwóch) umów ubezpieczenia.

Rozważania ze względu na szeroki zakres obejmą, zgodnie z tytułem, ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych. W znacznej części analogiczne rozwiązania przyjęto dla ubezpieczeń obowiązkowych OC rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego[7] oraz dla ubezpieczeń budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych[8] Jednakże wobec istniejących mimo wszystko rozbieżności ich omówienie razem wprowadzałoby niepotrzebny chaos i zdecydowanie przekraczało ramy tejże pracy. Poza zakresem pozostaną, także ubezpieczenia OC, dla których obowiązek zawarcia umowy wynika z przepisów odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych ratyfikowanych przez RP[9].

Pierwszy rozdział został poświęcony rozwojowi historycznemu, funkcjom oraz pojęciu równoległości ubezpieczeń. Konieczne jest przeanalizowanie, jak na przestrzeni XX i początku XXI wieku kształtowały się przepisy prawa regulujące ubezpieczenia obowiązkowe posiadaczy pojazdów mechanicznych oraz jak kształtował się w tym zakresie rynek ubezpieczeniowy w Polsce.

Drugi rozdział w całości zostanie poświęcony możliwości zakończenia równoległego (drugiego i kolejnych) ubezpieczenia OC oraz stwierdzeniu czy istnieje ku temu podstawa prawna. Zostaną omówione uprawnienia przysługujące ubezpieczającemu i obowiązki nałożone na niego. Przy rozwiązaniu umowy za porozumieniem stron godny zauważenia pozostaje temat etyki w ubezpieczeniach. „Być może (...) ubezpieczyciele powinni szerzej korzystać z możliwości przyjmowania rozsądnych i zarazem wychodzących naprzeciw oczekiwaniom swoich klientów dobrych praktyk”[10].

Trzeci rozdział, będący analizą istniejących regulacji prawnych i propozycją nowych rozwiązań, ma na celu podsumowanie i ocenę czy równoległe ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych spełnia we właściwy sposób swoje funkcje. Wskazane zostaną postulaty de lege ferenda dla ubezpieczenia obowiązkowego OC komunikacyjnego. Krytycznej analizie zostanie poddany rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw z dnia 9 marca 2011[11].

Niewątpliwie, równoległe ubezpieczenie jest poważnym problemem[12]. Prowadzi do licznych komplikacji i wątpliwości natury prawnej[13].

Podczas pisania pracy wykorzystano literaturę naukową, liczne komentarze do aktów prawnych, orzecznictwo sądów krajowych i międzynarodowych, artykuły praktyków oraz osób związanych ze środowiskiem ubezpieczeniowym, a także inne źródła wiedzy prawno-ubezpieczeniowej (broszury, podsumowania, artykuły prasowe).

Stan prawny uwzględniono na dzień 31 maja 2011 roku.

ROZDZIAŁ I

Ubezpieczenia obowiązkowe odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych w polskim systemie prawnym

Rys historyczny

Analizując rozwój ubezpieczeń obowiązkowych OC w polskim systemie prawnym, należy rozpocząć od okresu międzywojennego. II RP była jednym z pierwszych państw, które wprowadziły obligatoryjność ubezpieczenia OC. Początkowo dotyczyło to jedynie transportu publicznego[14]. Ustawa o zarobkowym przewozie osób i towarów oraz ustawa o zarobkowym przewozie osób w obrębie gminy miejskiej, wraz z aktami wykonawczymi, pośrednio nakładały przymus ubezpieczenia. Wymagały okazania polisy ubezpieczeniowej w postępowaniu o przyznanie koncesji na przewóz osób lub towarów. Pierwsza z ustaw podawała zakres, jaki powinno objąć ubezpieczenie (śmierć lub uszkodzenie cielesne podróżnych i obsługi pojazdu)[15], a druga mówiła już wprost o odpowiedzialności cywilnej za szkody powstałe w wskutek wykonywania przewozu[16]. Już wtedy mogło dochodzić do równoległego zawierania umów ubezpieczeń OC, ale brak jest informacji na potwierdzenie tej tezy. Można przypuszczać, że wobec istnienia na rynku wielu zakładów ubezpieczeń występowała możliwość zawarcia u kilku z nich (co najmniej dwóch) umowy ubezpieczenia OC na ten sam okres. Dochodziłoby do tego wskutek działania ubezpieczającego. Jest to trudne do wyobrażenia, gdyż potwierdzałoby nieracjonalność w działaniu posiadacza pojazdu. Rozsądne działanie bynajmniej częstokroć związane jest z obrotem prawnym po stronie konsumenta.

Koniec wersji demonstracyjnej.

PRZYPISY

[1] A. Wąsiewicz, Prawne zasady działalności ubezpieczeniowej, Warszawa 1994, str. 13.

[2] Z. Radwański, J. Panowicz-Lipska, Zobowiązania – część szczegółowa, Warszawa 2008, str. 292.

[3] M. Kawiński, Ubezpieczenie publiczne i prywatne – próba definicji, (w:) Rozprawy Ubezpieczeniowe. Zeszyt 1(2), Warszawa 2007, str. 103 oraz podana tam literatura.

[4] Por. Wyrok ETS z dnia 1 marca 2011 r. w sprawie C-236/09 (Assocation belge des Consommateurs Test-Achats ASBL i in.) wraz z opinią Rzecznika Generalnego J. Kokott przedstawioną w dniu 30 września 2010 r. w tejże sprawie. ETS pod zasłoną ubezpieczeń odniósł się do kwestii dyskryminacji ze względu na płeć. Tezy wyroku należy uznać jednak za błędne, gdyż nie mają pokrycia w danych statystycznych i aktuarialnych oraz zmieniają wielowiekowe, tradycyjne sposoby określania wysokości składek ubezpieczeniowych.

[5] W starszej literaturze pojawia się nazwa ubezpieczeń od odpowiedzialności cywilnej. Tak m.in. W. Warkałło, Z historii rozwoju ubezpieczeń, (w:) W. Warkałło, W. Marek, W. Mogilski, Prawo ubezpieczeniowe, Warszawa 1983, str. 23. Jest ona myląca, gdyż odpowiedzialność cywilna nie zostaje całkowicie wyłączona u ubezpieczonego, a jedynie zagwarantowana do wysokości sumy gwarancyjnej. Zwrócono na to uwagę w dalszej części podręcznika.

[6] Pojęcie to nie jest tożsame z ubezpieczonym, choć w części przypadków pokrywa się z nim.

[7] Dalej jako ubezpieczenie OC rolników.

[8] Dalej jako ubezpieczenie budynków rolniczych.

[9] Por. art. 4 pkt 4 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych oraz Wyrok TK z dnia 5 października 2004 r., U. 2/2004, OTK ZU 2004/9A, poz. 88.

[10] A. Dąbrowska, Problem podwójnego ubezpieczenia OC w świetle propozycji przepisów ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK, MU 2010, nr 41, str. 16.

[11] Uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym, Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw z projektami aktów wykonawczych, Druk sejmowy 3960, opublikowany: http://orka.sejm.gov.pl/Druki6ka.nsf, stan na 31 maja 2011 r.

[12] Zwrócił na to uwagę Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów W. Szczuka na posiedzeniu Komisji Finansów Publicznych w dniu 23 marca 2011 r., (w:) Kancelaria Sejmu. Biuro Komisji Sejmowych. Biuletyn. Z posiedzenia Komisji Finansów Publicznych (Nr 383), Nr 4853/VI kad., str. 4 oraz inni, o czym mowa będzie w dalszej części.

[13] Ibidem, str. 4. W pracę nad zmianami, dostrzegając ich konieczność, włączyli się przedstawiciele Komisji Nadzoru Finansowego, Rzecznika Ubezpieczonych, Polskiej Izby Ubezpieczeń, Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, Polskiego Biura Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, Stowarzyszenia Polskich Brokerów Ubezpieczeniowych i Reasekuracyjnych, Stowarzyszenia ProMotor, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych i Komendy Głównej Policji.

[14] W. Marek, Ubezpieczenia komunikacyjne (w:) W. Warkałło, W. Marek, W. Mogilski, Prawo ubezpieczeniowe, Warszawa 1983, str. 202.

[15] Por. art. 10 ustawy o zarobkowym przewozie osób i towarów.

[16] Por. art. 10 pkt 2 ustawy o zarobkowym przewozie osób w obrębie gminy miejskiej.

KSIĄŻKI TEGO AUTORA

Problem równoległości ubezpieczeń obowiązkowych