Wilno. Udany Weekend. Wydanie 1

Wilno. Udany Weekend. Wydanie 1

Autorzy: praca zbiorowa

Wydawnictwo: Bezdroża

Kategorie: Podróżnicze

Typ: e-book

Formaty: PDF

Ilość stron: 144

Cena książki papierowej: 19.90 zł

cena od: 15.92 zł

Ruszajcie w świat z przewodnikami Michelina! 

Wilno może się poszczycić bardzo barwną i bogatą historią: okupowali je najeźdźcy z różnych stron, zamieszkiwali i nadal zamieszkują słynni artyści. Miasto zyskało sławę największego skupiska barakowych budowli, głównie kościołów, w Europie. Podczas zwiedzania nietrudno zauważyć, że historyczna metropolia została odnowiona z wielką pieczołowitością. Dzisiejsze Wilno to nie tylko zabytki i polskie sentymenty, ale także modne miasto cenione przez turystów, pełne klubów nocnych, restauracji i luksusowych hoteli.
 

Zapraszamy w podróż po najwspanialszych miastach Europy. W czterech częściach przewodnika „Udany weekend” znajdziecie niezbędne informacje o celu Waszej podróży:
  • informacje praktyczne – przydatne przed podróżą i w jej trakcie
  • zaproszenie do podróży – część zawierająca informacje geograficzno-historyczne i kulturowe
  • dzielnice i zabytki – rozdział prezentujący interesujące miejsca i trasy zwiedzania miasta
  • okolice – wybór ciekawych miejsc za miastem
A dodatkowo:
  • precyzyjne mapy
  • plan miasta na wewnętrznej stronie przedniej okładki
  • plany zabytków i miast oraz mapa okolic Wilna
Tytuł:

Wilno – Udany Weekend

Teksty:

Litwa, Łotwa, Estonia. Zielony przewodnik

Wilno. Barok z kamienia i obłoków

Koncepcja serii:

Marzena Daszewska, Tomasz Ostrowski

Redaktor prowadzący: Magdalena Matyja-Pietrzyk

Tłumaczenie:

Magdalena Kujawa

Redakcja:

Anna Palonek

Korekta:

Urszula Czerwińska

Koncepcja graficzna:

Marzena Daszewska, Paweł Kosmalski

Redakcja techniczna map:

Dawid Kwoka

Skład:

MSP Studio Magdalena Suchy-Polańska

Fotoedycja: Dawid Kwoka

Zdjęcie na okładce:

© Timothy Mulholland / Alamy

Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji.

Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli.

Autor oraz wydawnictwo Helion dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz wydawnictwo Helion nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce.

Wydawnictwo Helion

ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice

tel.: 32 2309863

e-mail: redakcja@bezdroza.pl,

Księgarnia internetowa: http://bezdroza.pl

Drogi Czytelniku!

Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres:

http://bezdroza.pl/user/opinie/?bewiu1

Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję.

Wydanie I

ISBN: 978-83-283-0079-8

Copyright © Le Guide Vert Michelin – Michelin & cie

Le Guide Vert Michelin, 46, avenue de Breteuil, 75324 Paris Cedex 07

Copyright © for the Polish Edition by Helion, 2015

• Kup książkę

• Księgarnia internetowa

• Poleć książkę

• Lubię to!

Nasza społeczność

• Oceń książkę

Wilno

om.cos

epositphot

© gadag / D

Kup książkę

Poleć książkę

Dzielnice i zabytki Wilna

Śródmieście

Wilno ma bardzo barwną i bogatą historię: często było okupowane przez najeźdźców przy-bywających z różnych stron, zamieszkiwane przez słynnych artystów i na przemian doświad-czało okresów świetności i zastoju. Pomimo tak zawiłej historii litewska stolica począwszy od XVII w. niewiele się zmieniła, jeśli chodzi o wygląd. Z lotu ptaka widać, że miasto pełne jest kościołów, szczególnie barokowych, których ilość sprawia, że jest ono największym sku-piskiem zabytków tego stylu w Europie. Podczas zwiedzania nietrudno zauważyć, że histo-ryczna metropolia została odnowiona z wielką pieczołowitością. Dzisiejsze Wilno to nie tylko zabytki i polskie sentymenty, ale także modne miasto cenione przez turystów, pełne klubów nocnych, restauracji i luksusowych hoteli.

Zwiedzanie

WOKÓŁ PAŁACU PREZYDENCKIEGO

Plac Szymona Dowkonta (Simono Daukanto aikštė) C3

Plac został nazwany na cześć wybitnego XIX-wiecznego historyka i etnografa litewskiego, działacza na rzecz odrodzenia języka i kultury litewskiej. Wraz ze zmianami historyczno-

-politycznymi plac Dowkonta niejednokrotnie zmieniał nazwy – w okresie międzywojennym nosił nazwę placu Napoleona, zaś w okresie radzieckim – placu Kutuzowa.

Kompozycja placu, przy którym wznoszą się klasycystyczne budynki, i zaciszna, harmo-nijna atmosfera, jakiej nie napotkamy na żadnym innym placu w Wilnie, budziły zachwyt wielu odwiedzających miasto. Nastrój ten niewiele się zmienił – plac Dowkonta nadal pozostaje miejscem dość zacisznym, mimo położenia w samym sercu starówki.

Pałac Prezydencki (LR Prezidentūra) C3

Daukanto aikštė 3 – tel.: 706 64 073 – www.president.lt.

Wznosząca się przy placu Dowkonta wspaniała klasycystyczna rezydencja od wieków pełni funkcję pałacu reprezentacyjnego. Służyła jako Pałac Biskupi, siedziba carskiego namiestnika w czasie zaborów, Pałac Reprezentacyjny Rzeczypospolitej w okresie mię-

dzywojennym, zaś w okresie radzieckim – jako Dom Oficerów i galeria sztuki. Po odzy-skaniu przez Litwę niepodległości w pałacu mieściła się ambasada Francji. Obecnie

– od 1997 r. – budynek pełni funkcję siedziby prezydenta Litwy. Pierwsza wzmianka o pałacu pojawiła się już w XIV w. Miał on wówczas służyć jako rezydencja magnackiego rodu Gasztołdów (lit. Goštautai). W latach 1543–1794, w drewnianym wówczas pałacu, znajdowała się siedziba biskupów wileńskich (stąd nazwa – Pałac Biskupi). Po trzecim zaborze (od 1795 r.) rezydował tu carski generał-gubernator. W 1812 r., gdy do Wilna 58 Kup książkę

Poleć książkę

Śródmieście

wkroczyły wojska Napoleona, Bonaparte zatrzymał się w tym pałacu. Tutaj odbywały się jego narady z litewską szlachtą, która z Napoleonem wiązała nadzieje na odbudowę niepodległego państwa. W latach 1863–65 w pałacu rezydował generał-gubernator Michaił Murawjow, nazywany Wieszatielem za krwawe stłumienie powstania styczniowego na Litwie. W okresie międzywojennym, kiedy Wilno znajdowało się w granicach II Rzeczypospolitej, w pałacu przebywali z kolei prominentni polscy politycy z marszał-

kiem Józefem Piłsudskim na czele.

Po wielu przebudowach (m.in. w 1792 r. pod kierunkiem Wawrzyńca Stuoki-Gucewicza, w latach 1824–32 pod kierunkiem petersburskiego architekta Wasilija Stasowa) budynek zyskał cechy późnego klasycyzmu. Fasadę zdobią trójkątne frontony wsparte na kolum-nach doryckich. Pałac ma rozległy dziedziniec wewnętrzny (dzieło Stasowa) z korde-gardą i kolumnadami bocznymi oraz zadbany park – można je podziwiać z dziedzińca wewnętrznego Alumnatu (Universiteto 4). Po XIX-wiecznej przebudowie na placu przed rezydencją umieszczono fontannę, zaś u schyłku XIX w. stanął tu na kilkanaście lat (1898–

1915) pomnik Murawjowa-Wieszatiela.

W pałacowych wnętrzach znajduje się szereg zabytkowych sal – m.in. Sala biała, Czerwona, Zielona i Kasetonowa. W niektórych miejscach na parterze można dostrzec resztki sklepienia cylindrycznego pozostałego z Pałacu Biskupiego.

UNIWERSYTET WILEŃSKI I ULICA UNIWERSYTECKA

Uniwersytet Wileński (Vilniaus Universitetas)«« C3

Universiteto g. 3 – tel.: 268 72 98 – www.vu.lt – wejście na teren kampusu III–X: pn.–sb. 9.00–

18.00, XI–II: pn.–sb. 9.30–17.30 – 1,50 EUR, bilet ulgowy 0,50 EUR – wejście na dzwonnicę latem: pn.–nd. 11.00–20.00, wiosną i jesienią: pn.–sb. 10.00–19.00, zimą zamknięte – 2,50 EUR, bilet ulgowy 1,50 EUR – wejście do wnętrz uniwersyteckich: pn.–pt. 9.00–15.00 – 3,50 EUR, bilet ulgowy 1,50 EUR, wymagana wcześniejsza rejestracja telefoniczna pod nr. tel.: 268 71 03.

Okalająca plac Dowkonta ul. Uniwersytecka prowadzi prosto do głównej siedziby uniwersytetu. Majestatyczny zespół gmachów uniwersyteckich mieści bibliotekę, wydziały histo-ryczny i filologiczny (w tym filologię polską), a także uniwersytecki kościół św. Jana. Kadra naukowa uniwersytetu liczy obecnie blisko 3 tys. osób; studiuje tu ok. 24 tys. studentów.

Uniwersytet Wileński to jedna z najstarszych wyższych uczelni w Europie. Założoną tu w 1570 r. akademię jezuicką w 1579 r. przekształcono w uniwersytet na mocy aktu fun-dacyjnego króla Stefana Batorego. Pierwszym rektorem uczelni został słynny jezuita Piotr Skarga. W 1781 r. uniwersytet, na mocy decyzji KEN, zamieniono na Szkołę Główną Wielkiego Księstwa Litewskiego z polskim językiem wykładowym, zaś od 1803 r. dzia-

łał jako Cesarski Uniwersytet Wileński. Zamknięty został przez władze carskie po powsta-niu listopadowym (1832) i reaktywowany dopiero w 1919 r. jako Uniwersytet Stefana Batorego. Wileńska wszechnica to bezsprzecznie jeden z najważniejszych ośrodków om

olia.cot

© bokstaz / F

59

Kup książkę

Poleć książkę

Dzielnice i zabytki Wilna

om

olia.cot

as / F

asiliausk

© adasv

Rozległe zabudowania Uniwersytetu Wileńskiego

życia kulturalno-naukowego na Litwie. Związane z nią były tak wybitne postacie polsko-

-litewskiej historii, jak Adam Jerzy Czartoryski, Jan i Jędrzej Śniadeccy, Stanisław Bonifacy Jundziłł, Gotfryd Ernest Groddeck, Joachim Lelewel, Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Jan i Józef Frankowie, Szymon Dowkont (Simonas Daukantas), a później Ferdynand Ruszczyc, Czesław Miłosz i wielu innych.

W 1939 r. uniwersytet został przejęty przez władze litewskie. Zaczął działać w 1944 r.

z nową kadrą naukową (przedwojenni wykładowcy w większości wyjechali do Polski).

W 1955 r. nazwano go imieniem litewskiego komunisty Vincasa Mickievičiusa-Kapsukasa.

Od 1989 r. nosi nazwę Uniwersytetu Wileńskiego.

Część uniwersyteckich murów pochodzi nawet z XV w. Jeszcze przed założeniem uczelni stało tu kilka budynków, później przeznaczonych na pomieszczenia uniwersyteckie – m.in. budynek przy ul. Uniwersyteckiej 3 (mieszczący gotycką dwunawową salę) oraz budynki na dziedzińcu Sarbiewskiego. Z czasem zaczęły pojawiać się kolejne zabudowania uniwersyteckie, tworzono kolejne dziedzińce, których jest obecnie 13. Warto zwiedzać je z mapką, gdyż nawet studenci uniwersytetu potrafią się na początku pogubić w tym labiryncie. biblioteka Uniwersytecka««

znajduje się przy placyku bibliotecznym, przylegającym do ul. Uniwersyteckiej. Do połowy XIX w.

dziedziniec był oddzielony od ulicy murem. Gmach biblioteki wzniesiono w końcu XVI w., zaś w połowie XVIII w. dobudowano najwyższą kondygnację budynku, zwieńczoną wieżą obserwatorium astronomicznego i ozdobioną malowidłami przedstawiającymi motywy astronomiczne.

W rogu gmachu, od strony ul. Uniwersyteckiej, stoi pomnik wybitnego XVIII-wiecznego poety litewskiego Kristijonasa Donelaitisa.

Wędrówkę po meandrach zabudowań uniwersyteckich najlepiej rozpocząć od bramy znajdującej się naprzeciwko głównego wejścia do biblioteki, która prowadzi na kameralny dziedziniec Mikołaja Daukszy, nazwany na cześć wydawcy pierwszych litewskich książek na terenie Litwy. Zlokalizowane są przy nim gmachy w stylu późnego klasycyzmu.

Po wyjściu z dziedzińca Daukszy i przejściu przez bramę główną prowadzącą na teren uniwersytetu trafimy na dziedziniec Macieja Sarbiewskiego, którego południową stronę zajmuje gmach z XVI w. Przy dziedzińcu tym znajduje się studencka księgarnia Littera (w miejscu dawnej plebanii świętojańskiej), mająca piękne gotyckie sklepienia, które w 1978 r. pokrył freskami malarz Antanas Kmieliauskas. Malowidła przedstawiają sław-nych profesorów i studentów uczelni. Na tym dziedzińcu odbywają się imprezy studenc-kie oraz spotkania poetyckie w ramach dorocznej Wiosny Poezji.

Z dziedzińca Sarbiewskiego schody prowadzą w górę ku najważniejszemu dziedzińcowi uczelni: arkadowemu Dziedzińcowi Wielkiemu« i znajdującemu się przy nim kościołowi św. Jana ( zob. s. 62). Uniwersyteckie budynki otaczające dziedziniec pochodzą z XVI w.

i łączą elementy manieryzmu, baroku i klasycyzmu. Ściany budowli zdobią kamienne płyty z nazwiskami wykładowców Alma Mater Vilnensis.

Z Dziedzińca Wielkiego można przejść dalej do kameralnego dziedzińca obserwatorium, przy którym znajduje się gmach Obserwatorium Wileńskiego, gdzie wykładał

m.in. astronom prof. Marcin Poczobutt, rektor uniwersytetu w latach 1780–99. Budynek 60 Kup książkę

Poleć książkę

Śródmieście

om

olia.cot

daitis / F

© Andrius Gruz

Uniwersytet Wileński – jedna z najstarszych uczelni w Europie obserwatorium, utrzymany w stylu wczesnego klasycyzmu (architekt Marcin Knackfus), jest ozdobiony dwiema wieżami i łacińskimi napisami: Addidit antiquo virtus nova lumina coelo (Odwaga użyczyła staremu wszechświatowi nowego światła) i Haec domus Uraniae est: curae procul este profanae! Temnitur hic humilis tellus: hinc itur ad astra (To jest dom Uranii: idźcie precz nikczemne kłopoty! Tu pogardzana jest nędzna ziemia, stąd kroczy się ku gwiazdom). Na ścianie gmachu widnieje także tablica poświęcona działalności Komisji Edukacji Narodowej. Na przylegającej ścianie podwórza (należącej do jednego z najstarszych zabudowań uniwersytetu) znajduje się tablica upamiętniająca prof. Poczobutta.

Z dziedzińca Sarbiewskiego można przejść na dziedziniec Szymona Dowkonta, przy któ-

rym stoi gmach z renesansową attyką, a stamtąd – na dziedziniec Arkadowy i dziedziniec Adama Mickiewicza.

Monumentalny zespół gmachów uniwersyteckich mieści liczne sale o pięknych, zabytkowych wnętrzach. Na pierwszym miejscu należałoby wymienić położoną w murach biblioteki salę Smuglewicza z 1. poł. XVII w. Jej nazwa pochodzi od nazwiska malarza Franciszka Smuglewicza, który w latach 1802–04 udekorował salę malowidłami przedstawiającymi Matkę Boską, patronkę jezuitów, oraz uczonych chrześcijańskiej Grecji. Gdy zamknięto uniwersytet (1832), działały tu Muzeum Starożytności i Biblioteka Publiczna.

Obecnie w sali Smuglewicza mieści się muzeum starodruków, wśród których znajdują się m.in.: dzieło Mikołaja Kopernika O obrotach sfer niebieskich (1543) i pierwsza litewska książka – Katechizm, wydana przez Martynasa Mažvydasa w Królewcu (1547).

Kolejnym pomieszczeniem należącym do biblioteki jest sala lelewela. Kiedyś mieściła się tu XVIII-wieczna rokokowa kaplica, a obecnie przechowuje się część księgozbioru prof.

Joachima Lelewela. Malowidła na sklepieniu są dziełem znanego polskiego restauratora Jerzego Hoppena (pochodzą z 1930 r.).

Następna sala – sala biała – jest utrzymana głównie w stylu klasycystycznym. Zdobi ją portal z płaskorzeźbami przedstawiającymi m.in. Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Obok mieści się XVIII-wieczna sala obserwatorium astronomicznego, gdzie znajdują się zabytkowe przyrządy astronomiczne.

Aula, utrzymana w stylu klasycystycznym i ozdobiona kolumnami korynckimi, jest zloka-lizowana przy Dziedzińcu Wielkim. Jej dekoracja to dzieło m.in. Karola Podczaszyńskiego.

Znajdują się tu popiersia profesorów wileńskiej wszechnicy, wykonane przez Kazimierza Jelskiego na początku XIX w. (część z nich to rekonstrukcje z 1978 r.).

Na trzecim piętrze biblioteki mieści się reprezentacyjna sala Śniadeckich (Teatralna), w której od XVIII w. działał uniwersytecki teatr. Sufit sali zdobią zabytkowe kasetony.

Wiele ścian budynków uniwersyteckich dekorują nowoczesne malowidła, w dużej czę-

ści pochodzące z okresu obchodów jubileuszu 400-lecia uczelni. Warto wśród nich wymienić freski przedstawiające dziewięć muz (hol Wydziału Filologicznego), wizeru-nek Mažvydasa w bibliotece Wydziału Filologicznego, obrazy z motywami z poematu Kristijonasa Donelaitisa Rok (czytelnia Donelaitisa) oraz freski z wyobrażeniami pór roku w holu Centrum Lituanistyki (dziedziniec Sarbiewskiego).

61

Kup książkę

Poleć książkę

Dzielnice i zabytki Wilna

Śródmieście

Pałac Brzostowskich C3

Zlokalizowany przy ul. Uniwersyteckiej 2 gmach został zbudowany pod koniec XVI w.

(zachowały się resztki gotyckich murów) i przebudowany w 1769 r. w stylu późnego baroku i klasycyzmu.

ULICA ŚWIĘTOJAŃSKA (ŠV. JONO) C3

Jest to jedna z najkrótszych i najbardziej malowniczych ulic wileńskich. W kierunku wschodnim roztaczają się z niej piękne widoki na kamienice przy ul. Zamkowej oraz uniwersyteckie mury i wieże kościoła św. Jana, zaś w kierunku zachodnim – panorama biegnącej pod górę ul. Dominikańskiej. Ul. Świętojańska może się poszczycić niezwy-kłą historią. Znajdował się tu ongiś najstarszy w Wilnie targ, odbywały się karnawały zapustowe. Zlokalizowane były tu rezydencje najświetniejszych rodów magnackich –

Radziwiłłów, Paców, Sapiehów, a także kulturalnej i naukowej elity miasta (rektorów uniwersytetu, hierarchów kościelnych). Po ulicznym bruku stąpały nieraz królewskie stopy: przechadzali się tędy m.in. Zygmunt August, Stefan Batory, Zygmunt Waza, Jan om

III Sobieski i Aleksander I. Ulica służyła też za miejsce świątecznych procesji i korowodów olia.c

(m.in. w dniu św. Katarzyny, patronki studentów).

ot

Ulica była wielokrotnie pustoszona przez przetaczające się przez Wilno wojska rosyjskie, rivinis / F

szwedzkie i niemieckie. Najbardziej ucierpiała w 1655 r. od najazdu wojsk moskiewskich,

© k

kiedy była gęsto usłana trupami mieszkańców, a pobliski kościół św. Jana wojska kozac-Kościół św. Jana

kie zmieniły w stajnię.

Ulica była również świadkiem potyczek religijnych – przede wszystkim sporu jezuitów Kościół św. Jana«« C3

z kalwinistami. W okresie reformacji wielu litewskich możnowładców przeszło na prote-

Świątynia uniwersytecka, w której modliło się wiele pokoleń profesorów i studentów, stantyzm. Mikołaj Radziwiłł Czarny, kanclerz wielki litewski i wojewoda wileński, twórca służyła jako reprezentacyjne miejsce obchodów świąt oraz ośrodek życia naukowego.

potęgi rodu Radziwiłłów, był znanym patronem kalwinistów. „Czarnemu” zdarzało się Gotycki kościół stanął tu pierwotnie w 1426 r. Do dziś zachowały się gotycka bryła świą-

w dość kontrowersyjny sposób manifestować swoje przekonania religijne: miał on pod-tyni i ostrołukowe okna. Zgromadzenie jezuitów przejęło kościół rok po założeniu aka-burzać wileńskich kalwinistów do bezczeszczenia murów kościoła św. Jana i obrzucania demii (1571). Słynny wileński architekt Jan Krzysztof Glaubicz przebudował go w latach ich łajnem. Z kolei syn Mikołaja, Jerzy Radziwiłł, który powrócił do katolicyzmu i został

1738–49 w stylu późnego baroku. Świątynia zyskała wówczas wspaniałą fasadę, ozdo-w 1581 r. wileńskim biskupem, był zażartym przeciwnikiem reformacji. Zarządził on bioną kartuszami, spływami wolutowymi i fantazyjną sztukaterią. Dużą część tych barokowych dekoracji usunął, podczas przebudowy w latach 1827–28, Karol Podczaszyński.

Kościelną fasadę zdobią tablice upamiętniające rektorów uczelni – Piotra Skargę i Jakuba Wujka. Kościół był nieczynny w okresie radzieckim i doznał w tym czasie wielu zniszczeń.

Został zwrócony wiernym i odrestaurowany po 1991 r. Podczas wizyty w Wilnie w 1993 r.

odwiedził go papież Jan Paweł II.

Obok świątyni wznosi się dzwonnica wybudowana w końcu XVI w., a potem przebudowana i podwyższona. Budowla ma cechy renesansu i baroku.

Kościelne wnętrza przykuwają uwagę barokowym wystrojem. Najpiękniejszym przykładem tzw. wileńskiego baroku jest „falujący” ołtarz główny wychodzący poza prezbiterium i składający się aż z dziesięciu mniejszych ołtarzy z XVIII w., bogato zdobionych rzeźbami i malowidłami. W kościele znajduje się kilka kaplic, m.in. piękna kaplica św. Anny w stylu rokokowym i barokowo-klasycystyczna kaplica Ogińskich udekorowana freskiem Żydzi na pustyni. Portale obu kaplic wykonał Jan Krzysztof Glaubicz. Kościół jest ponadto ozdobiony XVIII-wiecznymi freskami, odrestaurowanymi dopiero pod koniec XX w. Jego ściany ozdabiają liczne tablice upamiętniające m.in. Adama Mickiewicza (autorstwa Piotra Stryjeńskiego i Marcelego Gujskiego z 1899 r.), Władysława Syrokomlę (z 1908 r., dzieło Piusa Welońskiego i Petrasa Rimšy), Tadeusza Kościuszkę (wykonana przez Antoniego Wiwulskiego w 1917 r.), Konstantego Szyrwida i Szymona Dowkonta. W świątyni są też zabytkowe organy. Drewniany XVI-wieczny krucyfiks znajdujący się przy ołtarzu należał

podobno do Piotra Skargi.

Spacer można kontynuować ul. Uniwersytecką (Universiteto gatvė), okalającą uczelnię od strony zachodniej, gdzie znajduje się kilka cennych zabytków architektonicznych.

Alumnat C3

W bramie przy ul. Uniwersyteckiej (Universiteto 4) mieści się seminarium duchowne om.c

ufundowane przez papieża Grzegorza XIII w 1582 r. Budynek został wzniesiony w 1622 r.

ock

erst

jako dom mieszkalny dla alumnów wyznania unickiego (wychowanków Akademii Wileńskiej). Majestatyczna arkadowa budowla, utrzymana w stylu renesansu i wcze-vas / Shutt

snego baroku, otacza kwadratowy dziedziniec. Seminarium zlikwidowano w 1798 r., a budynek przekazano później kapitule katedralnej. Odnowiono go w 1984 r. Warto wejść na drugi dziedziniec Alumnatu, skąd roztacza się widok na wewnętrzny dziedzi-gejus Lamanosoer

niec pałacu prezydenckiego.

© S

Ulica Świętojańska

62

63

Kup książkę

Poleć książkę

Śródmieście

Pałac Brzostowskich C3

Zlokalizowany przy ul. Uniwersyteckiej 2 gmach został zbudowany pod koniec XVI w.

(zachowały się resztki gotyckich murów) i przebudowany w 1769 r. w stylu późnego baroku i klasycyzmu.

ULICA ŚWIĘTOJAŃSKA (ŠV. JONO) C3

Jest to jedna z najkrótszych i najbardziej malowniczych ulic wileńskich. W kierunku wschodnim roztaczają się z niej piękne widoki na kamienice przy ul. Zamkowej oraz uniwersyteckie mury i wieże kościoła św. Jana, zaś w kierunku zachodnim – panorama biegnącej pod górę ul. Dominikańskiej. Ul. Świętojańska może się poszczycić niezwy-kłą historią. Znajdował się tu ongiś najstarszy w Wilnie targ, odbywały się karnawały zapustowe. Zlokalizowane były tu rezydencje najświetniejszych rodów magnackich –

Radziwiłłów, Paców, Sapiehów, a także kulturalnej i naukowej elity miasta (rektorów uniwersytetu, hierarchów kościelnych). Po ulicznym bruku stąpały nieraz królewskie stopy: przechadzali się tędy m.in. Zygmunt August, Stefan Batory, Zygmunt Waza, Jan III Sobieski i Aleksander I. Ulica służyła też za miejsce świątecznych procesji i korowodów (m.in. w dniu św. Katarzyny, patronki studentów).

Ulica była wielokrotnie pustoszona przez przetaczające się przez Wilno wojska rosyjskie, szwedzkie i niemieckie. Najbardziej ucierpiała w 1655 r. od najazdu wojsk moskiewskich, kiedy była gęsto usłana trupami mieszkańców, a pobliski kościół św. Jana wojska kozac-kie zmieniły w stajnię.

Ulica była również świadkiem potyczek religijnych – przede wszystkim sporu jezuitów z kalwinistami. W okresie reformacji wielu litewskich możnowładców przeszło na prote-stantyzm. Mikołaj Radziwiłł Czarny, kanclerz wielki litewski i wojewoda wileński, twórca potęgi rodu Radziwiłłów, był znanym patronem kalwinistów. „Czarnemu” zdarzało się w dość kontrowersyjny sposób manifestować swoje przekonania religijne: miał on pod-burzać wileńskich kalwinistów do bezczeszczenia murów kościoła św. Jana i obrzucania ich łajnem. Z kolei syn Mikołaja, Jerzy Radziwiłł, który powrócił do katolicyzmu i został

w 1581 r. wileńskim biskupem, był zażartym przeciwnikiem reformacji. Zarządził on om.c

ock

erst

vas / Shutt

gejus Lamanosoer

© S

Ulica Świętojańska

63

Kup książkę

Poleć książkę

Dzielnice i zabytki Wilna

Barokowe miasto

Szczyt rozwoju baroku przypada na lata świetności Wilna. Litwini są szczególnie przywią-

zani do tego stylu, symbolu ich wielkości i niepodległości. W XVII w. bogate i wpływowe rodziny magnackie zapraszały zagranicznych architektów, takich jak Włosi Matteo Castello czy Constantino Tencalla, którzy dali początek zmianom Wilna, wznosząc kościół św. Teresy i katedralną kaplicę św. Kazimierza. Rodzina Paców powierzyła rzeźbiarzom Giovanniemu Marii Galliemu oraz Giovanniemu Pietro Pertiemu wykonanie zdobień wnętrza kościoła św. św. Piotra i Pawła. Miejscowi artyści i rzemieślnicy, odkrywając nowe techniki, stopniowo nadawali włoskiemu stylowi indywidualny charakter. Reguły z południa Europy zaczęły mie-szać się z wpływami bałtyckimi.

W 1610 r. Wilno strawił ogromny pożar. W latach 1655–60 strzegące spokoju mieszkańców mury obronne skruszyły wojska moskiewskie. Oba wydarzenia znacząco zahamowały rozwój miasta. Spokój przywrócony przez hetmana Michała Kazimierza Paca nie trwał długo.

W 1702 r. Wilno zajęli Szwedzi podczas wojny północnej. Kolejne lata znaczone były dalszą serią pożarów i epidemii. Na szczęście XVIII w. był dla miasta łaskawszy. Właśnie wówczas wg projektów Jana Krzysztofa Glaubicza została wzniesiona fasada kościoła św. Jana, przebudowany kościół św. Kazimierza i ratusz miejski oraz odbudowany kościół św. Katarzyny.

Architekt ów został dyrektorem filii miejscowej szkoły. W tym samym czasie na całej Litwie budowano kościoły w stylu barokowym z wpływami stylu litewskiego. Obecnie historyczne, barokowe centrum Wilna zajmuje obszar 360 ha, liczy 1500 budowli i jest wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO (1994).

palenie na stosie przy ul. Świętojańskiej świętych ksiąg kalwinistów, w tym wydanej przez jego ojca w 1563 r. Biblii brzeskiej.

Obecnie przy ul. Świętojańskiej znajduje się galeria medali, a pod nr. 3 – siedziba teatru Staromiejskiego. Dom nr 4 to niegdysiejsza siedziba drukarni.

ULICA DOMINIKAŃSKA (DOMINIKONŲ)« C3

Ocierająca się o mury getta ul. Dominikańska jest przedłużeniem ul. Świętojańskiej. To jedna z najstarszych ulic w Wilnie, stanowiąca niegdyś część traktu trockiego. Została wytyczona przypuszczalnie już w XIV w. Przy tej ulicy mieszkali: uczestnik powstania styczniowego Józef Kalinowski, beatyfikowany w 1983 r., profesorowie pobliskiego uniwersytetu Jan i Józef Frankowie, historyk Władysław Zahorski (autor wielu opracowań o Wilnie), kompozytor Mikołaj Kleofas Ogiński, a także wielu znanych rzemieślników –

m.in. zegarmistrz Jakub Gierke. Przy Dominikańskiej mieszkało też wielu posłów i senato-rów, co sprawiło, iż nazywano ją często ulicą Senatorską. Od 1806 r. działał przy tej ulicy pierwszy wileński urząd pocztowy. Mieściła się w nim księgarnia Marii Šlapelienė, rozpo-wszechniająca książki w języku litewskim. Pierwsze murowane kamienice powstały tu już w XVI w. Warto wśród nich wspomnieć m.in. Pałac Góreckich (Dominikonų 15) w stylu wczesnego klasycyzmu, klasycystyczny Pałac Zawiszów (Dominikonų 13) i barokowy

Pałac Pociejów (Dominikonų 11) z wystrojem z XVIII w. Przy ul. Dominikańskiej, w pałacyku ofiarowanym przez Sapiehów, działała szkoła ojców pijarów Collegium Nobilium (zamknięta przez władze carskie). W okresie międzywojennym w tym budynku mieściły się dwa gimnazja męskie. Został on zburzony w 1960 r., mimo że zniszczenia wojenne nie były podobno bardzo znaczące. Nie ocalał także monumentalny pałac Sapiehów, zloka-lizowany u zbiegu Dominikańskiej i Wileńskiej (Vilniaus). Do II wojny światowej w tym gmachu mieściły się zarząd miejski, służby miejskie i straż pożarna.

Kościół św. Trójcy C3

Świątynia wznosząca się pod nr. 12 przy ul. Dominikańskiej nie rzuca się zbytnio w oczy – jest wpisana w ciąg kamienic po parzystej stronie ulicy. W XV w. stanął w tym miejscu gotycki kościółek, przebudowany po pożarach z lat 1748 i 1749. Przy świą-

tyni działał szpital dla miejskiej biedoty. Kościół funkcjonował m.in. dzięki „mosto-wemu” pobieranemu za przejazd Zielonym Mostem prowadzącym na Śnipiszki.

Obiekt sakralny należał do uniwersytetu; proboszczem był tu m.in. Marcin Poczobutt z wydziału astronomii. Podobnie jak wiele wileńskich świątyń w czasie zaborów, kościół św. Trójcy został na pewien czas zmieniony w prawosławną cerkiew (Cerkiew pw. Zwiastowania, 1821–1915). W 1919 r. wrócił do katolików. Obiekt odrestaurowano w 1971 r., odtwarzając m.in. gotycką apsydę. W 2005 r. przeniesiono do niej z pobliskiego polskiego kościoła św. Ducha słynny obraz Eugeniusza Kazimirowskiego Jezu ufam Tobie, namalowany w 1934 r. na podstawie wizji św. Faustyny. Przeniesieniu 64 Kup książkę

Poleć książkę

Śródmieście

om

olia.cot

as / Ferev

© S

Zwieńczenie fasady kościoła św. Ducha

obrazu towarzyszyły ostre protesty wiernych – Polaków, oskarżających litewskiego prymasa o „kradzież obrazu”. Nie wdając się w spory dotyczące przynależności obrazu, warto zauważyć, że w kameralnym kościele św. Trójcy o skromnym wystroju obraz wydaje się lepiej wyeksponowany niż w pełnym barokowego przepychu kościele św. Ducha.

Kościół św. Ducha i klasztor Dominikanów C3

Dominikański kościół znajdujący się pod nr. 8, to jeden z najpiękniejszych przykładów późnego baroku w Wilnie. Jest to też jedna z najstarszych wileńskich świątyń. W 1408 r.

wielki książę Witold założył tu kościół św. Ducha, który w 1501 r. został przekazany zgro-madzeniu dominikanów. Świątynię całkowicie przebudowano w latach 1679–88 (zachowała swój kształt do dziś).

Reprezentacyjna zachodnia fasada kościoła nie jest wyeksponowana, sama świątynia stoi zaś zwrócona do ul. Dominikańskiej bokiem. Kościelny portal zdobią herby, a ściany przed-sionka – zabytkowe freski. Niezwykle bogaty, ginący niemal w obfitości stiuków i posą-

gów, wystrój wnętrza«« kościoła został wykonany w latach 1749–70. Dziś świątynia mieści 16 bogato zdobionych ołtarzy, rokokową ambonę i konfesjonał oraz wspaniałe

XVIII-wieczne organy. Jej wystrój obfituje

też w liczne barokowe ornamenty, płasko-

rzeźby i freski. Kopułę dekoruje malowidło

Apoteoza Ducha Świętego z XIX w. W roz-

ległych podziemiach obiektu spoczywają

prochy mieszkańców z XVII–XVIII w. (przy-

puszcza się, że są tam pochowani również

żołnierze napoleońscy z okresu wyprawy

na Rosję w 1812 r.).

Kościół św. Ducha to jedyna świątynia

w Wilnie, gdzie nabożeństwa odbywają się

wyłącznie w języku polskim. Jest to miejsce

od wielu lat integrujące wileńskich Pola-

ków oraz przybyłych z Polski pielgrzymów.

Klasztor wznoszący się pod nr. 6 przy

ul. Dominikańskiej, który założono wraz

z kościołem św. Ducha w 1501 r., był hoj-

nie wspierany przez Jagiellonów. W okre-

om.c

sie zaborów mieściło się w nim więzienie,

ock

erst

w którym osadzano powstańców i działa-

czy niepodległościowych. Obecnie znaj-

and / Shutt

duje się tu księgarnia (wejście od strony

© sv

ul. Dominikańskiej).

Wnętrze kościoła św. Ducha

65

Kup książkę

Poleć książkę

Dzielnice i zabytki Wilna

om

olia.cot

© bokstaz / F

Wileńska starówka

ULICA NIEMIECKA (VOKIEČIŲ) C3

Ulica ta należy do najstarszych w mieście – powstała w XVI w. Zamieszkana była kiedyś przez niemieckich kupców. Na jej tyłach osiedlali się wileńscy Żydzi. W okresie międzywojennym ulica stanowiła ważny ośrodek handlu miejskiego. W wyniku zniszczeń II wojny światowej zabudowania po wschodniej (nieparzystej) stronie ulicy zburzono i stoją tam obecnie gmachy powojenne. Strona zachodnia zachowała starą zabudowę.

Pod nr. 22 wznosi się Dom Worbecka-lettowa z XVI w., którego architektura łączy cechy gotyku i baroku, podobnie jak sąsiednia kamienica nr 24, pochodzącą również z początku XVI w., w której piwnicy mieści się obecnie knajpka Žemaičių smuklė –

Żmudzka Karczma. Przy Niemieckiej pod nr. 26 mieszkał Moniuszko (w pobliskim ratuszu w 1854 r. odbyła się premiera Halki).

W bramie domu pod nr. 18 znajduje się kościół ewangelicko-luterański (ewangelicko-augsburski). Pierwsza kircha stanęła tu w 1555 r. dzięki staraniom wspomnianego już patrona protestantów, Mikołaja Radziwiłła Czarnego, a obecna pochodzi z 1662 r.

W świątyni o dość ascetycznym wystroju można zobaczyć ołtarz autorstwa znanego architekta Jana Krzysztofa Glaubicza. Obok kościoła stoi dzwonnica, przebudowana i podwyższona w 1872 r. Otaczające kirchę zabudowania zamieszkiwali kiedyś głównie protestanci. Kościół był zamknięty w okresie radzieckim (1944–93), obecnie świątynia służy wspólnocie wileńskich protestantów. Kościół słynie m.in. z koncertów muzyki poważnej, przyciągających melomanów z całego miasta.

Ulica Niemiecka to obecnie jedno z najmodniejszych miejsc w Wilnie, gdzie zlokalizo-wano wiele pubów i kawiarni. Latem pasaż pośrodku ulicy wypełniają letnie ogródki i knajpki. W weekend trudno tu o wolne miejsce. O ul. Niemieckiej jako „zagłębiu roz-rywki” powstała już nawet piosenka wykonywana przez litewski zespół hiphopowy.

Ulica Niemiecka wychodzi na pl. Ratuszowy ( zob. s. 83). Skręcając w prawo wejdziemy na ul. Rudnicką (Rūdninkų – zob. s. 73). Podążając nią w kierunku ul. Zawalnej (Pylimo), po lewej stronie zobaczymy wczesnobarokowy kościół pw. Wszystkich Świętych i klasztor Karmelitów (C4). Kościół wzniesiono w latach 1620–30, zaś stojącą obok niego dzwonnicę – w XVIII w. Wnętrza świątyni zdobią piękne polichromie i 18 barokowych ołtarzy.

Z ul. Rudnickiej skręcamy w prawo, przechodzimy ul. Šiaulių do ul. św. Mikołaja (šv. Mikalojaus).

KOŚCIÓŁ ŚW. MIKOŁAJA« B4

Gotycki kościół jest uważany za najstarszą katolicką świątynię na Litwie. Kościół stanął tu jeszcze w okresie przedchrześcijańskim (istniał już w roku chrztu Litwy – 1387).

Kościelny ołtarz zdobią XVI-wieczny obraz św. Mikołaja oraz m.in. popiersie wielkiego księcia Witolda z 1930 r. Z XVI w. pochodzą też gotyckie sklepienia gwiaździste i siatkowe.

Przy świątyni, na malowniczym podwórzu, stoi rzeźba przedstawiająca św. Krzysztofa z Dzieciątkiem. Posąg stanął tu w 1959 r., w okresie, gdy herb miasta z wizerunkiem św. Krzysztofa był przez komunistyczne władze zakazany.

Kościół stanowił ważny ośrodek litewskiego życia duchowo-kulturalnego w czasie, gdy Wilno było miastem polsko-żydowskim. W latach 1901–39 był to jedyny kościół wileński, w którym nabożeństwa odbywały się w języku litewskim.

66 Kup książkę

Poleć książkę

Śródmieście

om.c

ock

erst

iene / Shutt

Vijeike

© Birut

Kościół św. Mikołaja – najstarsza katolicka świątynia na Litwie Ul. św. Mikołaja łączy się z krętą ul. Franciszkańską (Pranciškonų), przy której można podziwiać wiele malowniczych bram.

ULICA TROCKA (TRAKŲ) B3

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i klasztor

Franciszkanów B3

U zbiegu ulic Franciszkańskiej i Trockiej wznosi się kościół Franciszkanów, będący jedną z najstarszych świątyń katolickich na Litwie. Budowlę wzniesiono jeszcze w okresie przedchrześcijańskim, tuż po przybyciu na Litwę zgromadzenia franciszkanów. Przypuszcza się, że kościół stanął w tym miejscu już w połowie XIV w. Miał pierwotnie charakter gotycki, zaś przebudowa z XVIII w. nadała mu styl barokowy. Zdewastowany został przez wojska francuskie w 1812 r., a w 1864 r. zamknięty przez władze carskie. Otwarto go dla wiernych w okresie międzywojennym, lecz ponownie zamknęły go władze radzieckie. Po odzyska-niu niepodległości kościół przekazano wiernym. Obecnie, pomimo że stan obiektu jest bliski ruiny i trwają w nim prace remontowe, świątynia jest otwarta dla wiernych. Warto zajrzeć do tego kościoła, w którym panuje nastrój kameralności i wtajemniczenia, niczym z okresu pierwszych chrześcijan, na który składają się surowy wystrój, niemal całkowity brak dekoracji i szept modlitw dochodzący z kaplicy.

om

olia.cot

© air / F

Surowa fasada Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny 67

Kup książkę

Poleć książkę

KSIĄŻKI TEGO AUTORA

Włochy północne. Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu. Wydanie 5 Rumunia oraz Mołdawia. Mozaika w żywych kolorach. Wydanie 5 Matko, czy możesz mieć wszystko? Czechy północne. Travelbook. Wydanie 1 Turcja. Zielony Przewodnik. Wydanie 1 Czarnogóra, Serbia, Bośnia i Hercegowina. Zielony Przewodnik. Wydanie 1 

POLECANE W TEJ KATEGORII

Wspinaczka